ถุงน้ำดีอักเสบ อาการท้องเฟ้อ เจ็บ ปวดท้อง อันตรายกว่าที่คิด!

ถุงน้ำดีอักเสบ อาการมักเริ่มต้นจากการปวดท้องหลังรับประทานอาหารมื้อหนักหรือมีไขมันสูง โดยอาจเป็นสัญญาณเตือนสำคัญของปัญหาเกี่ยวกับระบบทางเดินอาหาร ภาวะถุงน้ำดีอักเสบ (Cholecystitis) นั้นเป็นโรคที่พบได้บ่อยและมักมีสาเหตุหลักมาจากนิ่วในถุงน้ำดีอักเสบ อาการของโรคนี้บางครั้งคล้ายท้องเฟ้อทั่วไป แต่หากปล่อยทิ้งไว้โดยไม่ได้รับการวินิจฉัยและรักษาที่ถูกต้อง อาจนำไปสู่ภาวะร้ายแรงหรือถุงน้ำดีแตกจนเป็นอันตรายถึงชีวิตได้

Key Takeaways

• ถุงน้ำดีอักเสบ หรือ Cholecystitis คือภาวะการอักเสบของถุงน้ำดี มักมีสาเหตุหลัก 90% ขึ้นไปมาจากนิ่วในถุงน้ำดีไปอุดตันท่อถุงน้ำดี ทำให้เกิดการคั่งของน้ำดีและการติดเชื้อตามมา
• ถุงน้ำดีอักเสบ อาการที่เด่นชัดคือปวดท้องรุนแรงบริเวณใต้ชายโครงขวา ปวดร้าวไปไหล่ขวาหรือหลัง และอาการจะกำเริบหนักขึ้นหลังทานอาหารไขมันสูง
• ภาวะนี้อาจเป็นอันตรายถึงชีวิตหากเกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น ถุงน้ำดีแตกหรือมีการติดเชื้อในกระแสเลือด ดังนั้นเมื่อมีอาการถุงน้ำดีอักเสบ ควรรีบพบแพทย์
• ถุงน้ำดีอักเสบ รักษาได้โดยการควบคุมการอักเสบด้วยยาปฏิชีวนะ และมีแนวทางรักษาแบบถูกจุดคือการผ่าตัดนำถุงน้ำดีออก (Cholecystectomy)
• ถุงน้ำดีอักเสบ ป้องกันได้โดยเน้นการคุมอาหารไขมันต่ำและน้ำหนักตัว เพื่อลดความเสี่ยงของการเกิดนิ่วในถุงน้ำดี ซึ่งเป็นสาเหตุหลักของโรค

สารบัญบทความ

• โรคถุงน้ำดีอักเสบ (Cholecystitis) คืออะไร

• โรคถุงน้ำดีอักเสบ 2 ประเภท มีอะไรบ้าง

• โรคถุงน้ำดีอักเสบ อาการเป็นอย่างไร

• โรคถุงน้ำดีอักเสบ เกิดจากอะไร

• ตรวจวินิจฉัยโรคถุงน้ำดีอักเสบได้อย่างไร

• แนวทางการรักษาโรคถุงน้ำดีอักเสบ

• ถุงน้ำดีอักเสบ ป้องกันได้อย่างไร

• ถุงน้ำดีอักเสบ อาการอาจสังเกตยาก ต้องระวังก่อนถุงน้ำดีแตก

• คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับอาการถุงน้ำดีอักเสบ

โรคถุงน้ำดีอักเสบ (Cholecystitis) คืออะไร

โรคถุงน้ำดีอักเสบ หรือ Cholecystitis คือ ภาวะที่มีการอักเสบของผนังถุงน้ำดี โดยปกติแล้วสำหรับถุงน้ำดี หน้าที่หลักคือการเก็บและทำให้น้ำดีเข้มข้นขึ้น ก่อนปล่อยออกมายังลำไส้เล็กเพื่อช่วยในการย่อยไขมัน โรคถุงน้ำดีมักเกิดจากการอุดตันของท่อถุงน้ำดีจากนิ่ว

การอักเสบของ Cholecystitis คือภาวะที่สามารถเกิดขึ้นได้อย่างเฉียบพลันหรือเรื้อรัง และมักมีความรุนแรงแตกต่างกันไปตามกลไกและระยะเวลาของการเกิดโรค ซึ่งหากมีการอุดตันของนิ่วเป็นเวลานาน อาจส่งผลให้เกิดความดันสูงภายในถุงน้ำดีและเกิดภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงได้

โรคถุงน้ำดีอักเสบ 2 ประเภท มีอะไรบ้าง

โรคถุงน้ำดีอักเสบแบ่งออกเป็น 2 ประเภทหลัก ตามลักษณะของการเกิดโรคและความรุนแรง ซึ่งมีผลต่อการประเมินและวางแผนว่าถุงน้ำดีอักเสบจะรักษาอย่างไร ดังนี้

โรคถุงน้ำดีอักเสบแบบเรื้อรัง (Chronic Cho lecystitis)

Chronic Cholecystitis คือภาวะที่มีการอักเสบของถุงน้ำดีที่เกิดขึ้นซ้ำ ๆ หรือต่อเนื่องเป็นเวลานาน โดยมักเกิดจากการที่มีนิ่วขนาดเล็กอุดตันเป็นครั้งคราว ซึ่งทำให้ผนังถุงน้ำดีหนาตัวขึ้น แข็งขึ้น และมีพังผืด การอักเสบเรื้อรังนี้จะทำให้ประสิทธิภาพการทำงานของถุงน้ำดีลดลง และอาจทำให้เกิดภาวะที่เรียกว่า Calculus of Gallbladder without Cholecystitis คือการมีนิ่วอยู่ในถุงน้ำดีโดยที่ยังไม่มีการอักเสบเฉียบพลัน

โรคถุงน้ำดีอักเสบแบบเฉียบพลัน (Acute cholecystitis)

Acute cholecystitis คือการอักเสบที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว ส่วนใหญ่เกิดจากการที่นิ่วอุดตันปากถุงน้ำดีอย่างสมบูรณ์ ทำให้แรงดันภายในถุงน้ำดีเพิ่มสูงขึ้นและเกิดการคั่งของน้ำดี ซึ่งกระตุ้นให้เกิดการอักเสบและติดเชื้อแบคทีเรียตามมาได้ ถุงน้ำดีอักเสบเฉียบพลัน อาการมักรุนแรงและต้องได้รับการรักษาอย่างเร่งด่วน

โรคถุงน้ำดีอักเสบ อาการเป็นอย่างไร

ถุงน้ำดีอักเสบ อาการมักมีความแตกต่างกันไปตามความเฉียบพลันของโรค แต่โดยรวมแล้วสัญญาณเตือนที่ผู้ป่วยควรสังเกตมีดังนี้

• อาการปวดท้องรุนแรงบริเวณช่องท้องส่วนบนขวา (Right Upper Quadrant Pain) สำหรับนิ่วในถุงน้ำดี อาการเริ่มต้นอย่างการปวดท้องจะมีความชัดเจนอย่างมาก โดยมักปวดต่อเนื่องนานกว่า 6 ชั่วโมง และอาจปวดร้าวไปถึงบริเวณไหล่ขวาหรือหลัง
• อาการปวดท้องรุนแรงขึ้นหลังรับประทานอาหารที่มีไขมันสูง เนื่องจากไขมันกระตุ้นให้ถุงน้ำดีทำหน้าที่บีบตัวเพื่อปล่อยน้ำดี แต่ถูกนิ่วอุดตันเอาไว้
• มีไข้สูง หนาวสั่น เป็นสัญญาณของการติดเชื้อร่วมด้วย ซึ่งมักพบในภาวะ Acute cholecystitis อาการรุนแรง
• คลื่นไส้ อาเจียน พบได้บ่อยร่วมกับอาการปวดท้องอย่างรุนแรง
• อาการตัวเหลือง ตาเหลือง (Jaundice) นิ่วในถุงน้ำดีอาการนี้จะเกิดจากนิ่วเคลื่อนไปอุดตันที่ท่อน้ำดีอักเสบ อาการจะเริ่มแสดงอาการดีซ่าน
• ท้องอืด ท้องเฟ้อ เป็นอาการถุงน้ำดีอักเสบในระยะเรื้อรังหรือ Chronic cholecystitis คือโรคที่มักมาพร้อมกับอาการอาหารไม่ย่อยและท้องเฟ้อเรื้อรัง

โรคถุงน้ำดีอักเสบ เกิดจากอะไร

ถุงน้ำดีอักเสบเกิดจากอะไรนั้น มีหลายปัจจัยที่เกี่ยวข้อง แต่สาเหตุหลักกว่า 90% มักมาจากนิ่วในถุงน้ำดีที่ไปอุดตันและรบกวนการทำงานของระบบร่างกาย

• นิ่วในถุงน้ำดี (Gallstones) ถุงน้ำดีอักเสบเกิดจากการที่นิ่วไปอุดตันท่อถุงน้ำดี (Cystic Duct) ซึ่งเป็นทางออกของน้ำดี ทำให้เกิดการคั่งและการอักเสบตามมา สำหรับนิ่ว อาการอาจเกิดจากการตกตะกอนของคอเลสเตอรอลหรือบิลิรูบิน เป็นสาเหตุที่พบได้บ่อยอย่างมาก
• การติดเชื้อแบคทีเรีย มักเกิดตามหลังการอุดตันของนิ่ว โดยแบคทีเรียจากลำไส้เล็กอาจเข้าสู่ถุงน้ำดีที่คั่งน้ำดี ทำให้เกิดการติดเชื้อและเป็นหนองภายในถุงน้ำดีได้
• ถุงน้ำดีอักเสบโดยไม่มีนิ่ว (Acalculous Cholecystitis) เป็นภาวะที่พบได้น้อยเพียง 5-10% กรณีเหล่านี้ของการเป็นถุงน้ำดีอักเสบ สาเหตุไม่ได้มาจากนิ่ว แต่มาจากการป่วยหนักจากกรณีอื่น ๆ เช่น การบาดเจ็บรุนแรง การติดเชื้อในกระแสเลือด หรือการได้รับอาหารทางหลอดเลือดดำเป็นเวลานาน ทำให้เกิดภาวะถุงน้ำดีโตและขาดเลือด

ตรวจวินิจฉัยโรคถุงน้ำดีอักเสบได้อย่างไร

การวินิจฉัยภาวะ Cholecystitis คือโรคที่ต้องอาศัยการตรวจหลายวิธีเพื่อยืนยันการวินิจฉัยและประเมินความรุนแรง ยกตัวอย่างวิธีตรวจ เช่น

• การซักประวัติและตรวจร่างกาย แพทย์จะซักถามเพื่อตรวจเบื้องต้นว่าอาการถุงน้ำดีเป็นอย่างไร และตรวจดูอาการปวดท้องบริเวณ Right Upper Quadrant เพื่อให้เจาะจงมากขึ้น
• การตรวจเลือด (Blood Test) เพื่อดูค่าเม็ดเลือดขาว (บ่งชี้การติดเชื้อ) และค่าเอนไซม์ตับ (บ่งชี้การอุดตันของท่อน้ำดี)
• การทำอัลตราซาวนด์ (Ultrasound) เป็นวิธีการหลักในการวินิจฉัย เพื่อดูว่ามีนิ่วในถุงน้ำดีหรือไม่ ดูความหนาของผนังถุงน้ำดี และดูว่ามีถุงน้ำดีโตหรือน้ำล้อมรอบถุงน้ำดีหรือไม่
• การสแกน HIDA (Hepatobiliary Iminodiacetic Acid Scan) เป็นการใช้สารกัมมันตรังสีเพื่อประเมินการทำงานของถุงน้ำดี เมื่อท่อถุงน้ำดีอุดตัน สารจะไม่สามารถเข้าไปในถุงน้ำดีได้ ซึ่งช่วยยืนยันการวินิจฉัยให้ชัดเจน

แนวทางการรักษาโรคถุงน้ำดีอักเสบ

เมื่อได้รับการวินิจฉัยว่าถุงน้ำดีอักเสบ อาการรุนแรงหรือไม่ แพทย์จะพิจารณาหาแนวทางว่าถุงน้ำดีอักเสบรักษาอย่างไรให้เหมาะกับความรุนแรงของอาการ

• การรักษาแบบประคับประคองเบื้องต้น (Palliative Care) ให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำและงดอาหารทางปากเพื่อลดการทำงานของถุงน้ำดี
• การให้ยาปฏิชีวนะ (Antibiotics) เพื่อควบคุมการติดเชื้อแบคทีเรียที่เกิดขึ้นร่วมด้วย โดยเฉพาะในภาวะถุงน้ำดีอักเสบเฉียบพลันที่อาการรุนแรง
• การผ่าตัดถุงน้ำดี (Cholecystectomy) เป็นวิธีรักษาหลักและถาวร เพื่อป้องกันถุงน้ำดีอักเสบซ้ำ การผ่าตัดส่วนใหญ่มักทำแบบส่องกล้อง (Laparoscopic Cholecystectomy) โดยหมอศัลยกรรมจะพิจารณาเวลาที่เหมาะสมในการผ่าตัดนิ่ว นิ่วในถุงน้ำดีอาจเป็นการผ่าตัดฉุกเฉินหรือเลื่อนไปหลังการอักเสบลดลง

ถุงน้ำดีอักเสบ ป้องกันได้อย่างไร

เนื่องจากถุงน้ำดีอักเสบ สาเหตุหลักมาจากนิ่ว การป้องกันจึงเน้นไปที่การลดความเสี่ยงของการเกิดนิ่วในถุงน้ำดี ไม่ว่าจะเป็นความเสี่ยงที่ทำให้ท่อปัสสาวะอักเสบในผู้ชายที่เกิดจากนิ่ว หรืออื่น ๆ

• ควบคุมน้ำหนักตัว หลีกเลี่ยงไม่ให้ร่างกายเข้าสู่ภาวะน้ำหนักเกินหรือลดน้ำหนักอย่างรวดเร็วเกินไป ซึ่งเป็นปัจจัยเสี่ยงของการเกิดนิ่ว
• รับประทานอาหารที่มีไขมันต่ำ ลดอาหารที่มีกรดยูริกสูง และจำกัดอาหารที่มีไขมัน คอเลสเตอรอล และน้ำตาลสูง
• บริโภคอาหารที่มีไฟเบอร์สูง เช่น ผัก ผลไม้ และธัญพืช ช่วยลดคอเลสเตอรอลและส่งเสริมการทำงานของระบบย่อยอาหาร
• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ ช่วยรักษาน้ำหนักตัวและส่งเสริมการทำงานของระบบเผาผลาญ

ถุงน้ำดีอักเสบ อาการอาจสังเกตยาก ต้องระวังก่อนถุงน้ำดีแตก

สำหรับผู้ที่สงสัยว่าถุงน้ำดีอักเสบอันตรายไหม โดยปกติแล้วถือเป็นภาวะอันตรายโดยเฉพาะหากเกิดกรณีที่ถุงน้ำดีแตก ซึ่งอาจนำไปสู่การติดเชื้อในช่องท้องอย่างรุนแรงได้ง่าย ดังนั้น การเข้าใจอาการโรคเกี่ยวกับถุงน้ำดีจึงสำคัญมาก

โรงพยาบาลวิภาวดี เรามีทีมแพทย์ผู้ชำนาญการในแผนกศัลยกรรมที่มีทักษะในการวินิจฉัยโรค เพื่อไม่ให้เกิดความสับสน โดยเฉพาะกรณีที่มะเร็งกระเพาะปัสสาวะ อาการคล้ายกับถุงน้ำดีอักเสบ ตลอดจนการวางแผนผ่าตัด เพื่อให้ได้รับการดูแลทันท่วงที

• Facebook:Vibhavadi Hospital
• Line: @Vibhavadihospital
• Email: custserv@vibhavadi.com
• Tel: 02-561-1111 หรือ 02-581-1111

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับอาการถุงน้ำดีอักเสบ

โรคถุงน้ำดีอักเสบ ห้ามกินอะไรบ้าง

ควรหลีกเลี่ยงอาหารที่มีไขมันสูงทุกชนิด เช่น เนื้อสัตว์ติดมัน อาหารทอด และผลิตภัณฑ์นมไขมันเต็ม เพราะไขมันจะกระตุ้นให้ถุงน้ำดีบีบตัว ทำให้เกิดอาการปวดรุนแรง รวมถึงควรหลีกเลี่ยงเครื่องดื่มแอลกอฮอล์และอาหารที่มีแก๊สสูง ซึ่งอาจทำให้อาการท้องอืดแย่ลง

โรคถุงน้ำดีอักเสบ รักษากี่วัน

หากรักษาด้วยยาปฏิชีวนะในกรณีที่ไม่ต้องผ่าตัดฉุกเฉิน อาการปวดและไข้มักจะดีขึ้นภายใน 2-3 วัน แต่การรักษาจนหายขาดของภาวะถุงน้ำดีอักเสบเฉียบพลันมักต้องใช้เวลา 1-2 สัปดาห์

โรคถุงน้ำดีอักเสบ ไม่ผ่าตัดได้ไหม

สามารถทำได้ หากอาการไม่รุนแรงและอาการอักเสบลดลงหลังได้รับยาปฏิชีวนะ แต่ถ้าสาเหตุหลักคือนิ่วในถุงน้ำดีอักเสบ อาการมักจะกลับมาเป็นซ้ำได้ การผ่าตัดจึงเป็นวิธีที่แนะนำในระยะยาว เพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงต่อท่อน้ำดีอักเสบ