ไข้กาฬหลังแอ่นคืออะไร อาการเป็นอย่างไร พร้อมวิธีรักษาที่ควรรู้

• ไข้กาฬหลังแอ่นคือโรคติดเชื้อแบคทีเรียรุนแรง เกิดจากเชื้อ Neisseria meningitidis ที่สามารถทำให้เกิดเยื่อหุ้มสมองอักเสบและการติดเชื้อในกระแสเลือดอย่างเฉียบพลัน ผู้ป่วยอาจทรุดหนักและเสียชีวิตได้ภายใน 24 ชั่วโมงหากไม่ได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที
• ไข้กาฬหลังแอ่น มีสาเหตุจาก Neisseria meningitidis เชื้อชนิดนี้สามารถอาศัยอยู่ในโพรงจมูกและลำคอของคนทั่วไปได้โดยไม่แสดงอาการ หากระบบภูมิคุ้มกันไม่สามารถกำจัดเชื้อได้ทัน จะทำให้เกิดการอักเสบเป็นเยื่อหุ้มสมองอักเสบ หรือภาวะติดเชื้อในกระแสเลือดที่อันตรายถึงชีวิต
• ไข้กาฬหลังแอ่น มีอาการไข้สูงเฉียบพลัน หนาวสั่น ปวดศีรษะรุนแรงเป็นต่อเนื่อง อ่อนเพลียมาก ปวดเมื่อยตามกล้ามเนื้อ อาจมีอาการคลื่นไส้ร่วมด้วย คอแข็ง ก้มคอลำบาก เกิดจุดเลือดออกหรือผื่นแดงอมม่วงตามผิวหนัง ซึมลง สับสน หายใจหอบถี่ มือเท้าเย็น ปัสสาวะออกน้อย หรือหมดสติ
• วิธีป้องกันไข้กาฬหลังแอ่น ทำได้ด้วยการหลีกเลี่ยงการใกล้ชิดผู้ที่มีไข้ เจ็บคอ หรือมีอาการติดเชื้อระบบทางเดินหายใจ ปิดปากและจมูกทุกครั้งที่ไอหรือจาม ล้างมือบ่อยๆ งดใช้ของร่วมกัน พักผ่อนให้เพียงพอ รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ และรับวัคซีนป้องกันในกลุ่มเสี่ยง

ไข้กาฬหลังแอ่น เป็นโรคที่ถูกพูดถึงอีกครั้ง จากสถานการณ์โรคระบาดในต่างประเทศ ไข้กาฬหลังแอ่นเป็นโรคติดเชื้อแบคทีเรียที่ทำให้เกิดอาการรุนแรงเฉียบพลัน และถึงแก่ชีวิต จริงๆ แล้วสามารถป้องกันได้ด้วยการปฏิบัติตนอย่างเคร่งครัด หากมีอาการควรพบแพทย์ทันที แล้วควรป้องกัน ดูแลตัวเอง สังเกตอาการอย่างไร บทความนี้มีคำตอบ

ไข้กาฬหลังแอ่นคืออะไร

ไข้กาฬหลังแอ่นคือโรคติดเชื้อแบคทีเรียรุนแรงที่เกิดจากเชื้อ Neisseria meningitidis ส่งผลให้เกิดเยื่อหุ้มสมองอักเสบ หรือติดเชื้อในกระแสเลือด แม้จะพบไม่บ่อยในไทยแต่มีอันตรายสูง หากรักษาไม่ทันท่วงทีอาจเสียชีวิตได้ภายใน 24 ชั่วโมง หรือในกลุ่มที่รอดชีวิตก็อาจมีภาวะแทรกซ้อนถาวร เช่น หูหนวก หรือสูญเสียแขนขา

สาเหตุของโรคไข้กาฬหลังแอ่น

• เกิดจากแบคทีเรียชื่อว่า Neisseria meningitidis ซึ่งมีลักษณะเฉพาะเป็นเชื้อแกรมลบรูปทรงกลมที่มักอยู่รวมกันเป็นคู่
• สายพันธุ์ที่ก่อโรค เชื้อนี้มีหลายสายพันธุ์ แต่กลุ่มหลักที่ส่งผลกระทบต่อมนุษย์คือสายพันธุ์ A, B, C, W และ Y (รวมถึงสายพันธุ์ X ในบางพื้นที่)
• การเป็นพาหะ เชื้อชนิดนี้สามารถอาศัยอยู่ในโพรงจมูกและลำคอของคนทั่วไปได้โดยไม่แสดงอาการ เรียกว่าเป็นพาหะ แต่คนกลุ่มนี้สามารถแพร่กระจายเชื้อสู่ผู้อื่นได้
• เมื่อเชื้อเข้าสู่ร่างกาย หากระบบภูมิคุ้มกันไม่สามารถกำจัดเชื้อได้ทัน จะทำให้เกิดการอักเสบรุนแรงจนลุกลามเป็นเยื่อหุ้มสมองอักเสบ หรือภาวะติดเชื้อในกระแสเลือดที่อันตรายถึงชีวิต

ไข้กาฬหลังแอ่นติดต่อได้อย่างไร

โรคไข้กาฬหลังแอ่นติดต่อจากคนสู่คนผ่านละอองฝอยขนาดใหญ่ (Respiratory Droplets) จากทางเดินหายใจส่วนบน แม้เชื้อจะไม่แพร่กระจายไปไกลในอากาศเหมือน COVID-19 แต่สามารถติดต่อได้ง่ายผ่านการสัมผัสใกล้ชิดกับผู้ป่วยหรือพาหะ ดังนี้

• การอยู่ร่วมกับผู้ที่มีเชื้อในพื้นที่จำกัดเป็นเวลานาน เช่น ห้องเรียน หอพัก หรือค่ายทหาร
• การได้รับละอองน้ำมูกหรือเสมหะที่มีเชื้อกระเด็นเข้าสู่ทางเดินหายใจโดยตรงจากการไอหรือจามรดกัน
• การสัมผัสน้ำลาย แลกเปลี่ยนน้ำลายผ่านการจูบ หรือการใช้ของส่วนตัวร่วมกัน เช่น แก้วน้ำ ช้อนส้อม หลอดดูด หรือการสูบบุหรี่ร่วมกัน
• พื้นที่ที่มีคนอยู่รวมกันหนาแน่นและระบายอากาศไม่ดี จะเพิ่มความเสี่ยงในการแพร่ระบาดได้สูงขึ้น

อาการของไข้กาฬหลังแอ่นมีอะไรบ้าง

• ไข้สูงเฉียบพลัน มีอาการหนาวสั่น และรู้สึกไม่สบายตัวอย่างรวดเร็ว
• ปวดศีรษะรุนแรง ปวดมากกว่าปกติและเป็นต่อเนื่อง
• อ่อนเพลียมาก ปวดเมื่อยตามกล้ามเนื้อ เบื่ออาหาร
• อาจมีอาการคลื่นไส้ อาเจียนร่วมด้วย
• คอแข็ง ก้มคอลำบาก มีอาการเจ็บหรือเกร็งคอเมื่อพยายามเคลื่อนไหว
• เกิดจุดเลือดออกหรือผื่นแดงอมม่วงตามผิวหนัง โดยเฉพาะบริเวณลำตัว แขน และขา
• มีอาการซึมลง สับสน หายใจหอบถี่ มือเท้าเย็น ปัสสาวะออกน้อย หรือหมดสติ
• ไข้กาฬหลังแอ่น อาการในเด็กเล็ก เด็กจะร้องกวนผิดปกติ ซึม ไม่ยอมดูดนมหรือกินอาหาร และอาจสังเกตเห็นกระหม่อมหน้าโป่งตึงร่วมกับอาการไข้สูง

ใครบ้างที่มีโอกาสเป็นไข้กาฬหลังแอ่น

• เด็กเล็ก โดยเฉพาะอายุน้อยกว่า 2 ปี เนื่องจากระบบภูมิคุ้มกันยังพัฒนาได้ไม่สมบูรณ์
• วัยรุ่นและวัยหนุ่มสาว โดยเฉพาะผู้ที่ต้องใช้ชีวิตร่วมกันในสถานที่มีคนจำนวนมาก เช่น หอพักมหาวิทยาลัย โรงเรียนประจำ หรือค่ายทหาร
• คนที่อาศัยในแหล่งชุมชนแออัด หรืออยู่ในพื้นที่ที่มีการระบาดของโรคตามฤดูกาล รวมถึงพื้นที่ที่มีสุขอนามัยจำกัด
• คนที่มีปัญหาด้านภูมิคุ้มกัน อย่างเช่นคนที่ไม่มีม้าม หรือม้ามทำงานผิดปกติ เนื่องจากม้ามมีหน้าที่สำคัญในการกำจัดแบคทีเรียชนิดนี้ รวมถึงมีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องแต่กำเนิด
• นักเดินทางและผู้ที่ไปพำนักในต่างประเทศ โดยเฉพาะการเดินทางไปพื้นที่ที่พบโรคบ่อย

วิธีสังเกตอาการว่าเป็นไข้กาฬหลังแอ่น ทำอย่างไร

• ไข้สูงและทรุดเร็ว ไข้พุ่งสูงเฉียบพลัน ปวดศีรษะและปวดเมื่อยตัวรุนแรง อาการแย่ลงเร็วกว่าไข้หวัดทั่วไป
• คอแข็ง ก้มหน้าไม่ได้ คอแข็งเกร็ง หรือปวดคออย่างรุนแรงเมื่อเคลื่อนไหว
• ผื่นจ้ำเลือด มีผื่นแดงหรือจุดเลือดออกตามผิวหนังที่กดแล้วไม่จางลง หรือผื่นกระจายตัวเร็ว
• ซึม สับสน หายใจหอบ มือเท้าเย็น หรือปัสสาวะออกน้อย เป็นสัญญาณอวัยวะภายในเริ่มล้มเหลว
• อาการในทารก จะมีไข้สูงร่วมกับร้องโยเยผิดปกติ ซึม ไม่ดูดนม หรือกระหม่อมหน้าตึงนูน

วิธีรักษาไข้กาฬหลังแอ่น

1. เมื่อสงสัยว่าเป็นโรคนี้ แพทย์จะรับตัวไว้รักษาในโรงพยาบาลทันที เนื่องจากเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องได้รับการดูแลอย่างใกล้ชิด
2. ให้ยาปฏิชีวนะทางหลอดเลือดดำ แพทย์จะเริ่มให้ยาปฏิชีวนะอย่างรวดเร็วเพื่อยับยั้งเชื้อและลดการลุกลามของโรค โดยอาจทำก่อนหรือหลังการเก็บตัวอย่างตามดุลยพินิจ
3. ตรวจยืนยันการวินิจฉัย ตรวจเลือดและเจาะน้ำไขสันหลังเพื่อเพาะเชื้อ ระบุชนิดแบคทีเรีย และปรับยาปฏิชีวนะให้แม่นยำ
4. รักษาประคับประคองตามอาการ ให้สารน้ำ ยาลดไข้ และยาลดปวด พร้อมเฝ้าระวังระบบหายใจและการไหลเวียนเลือด หากรุนแรงอาจต้องใช้ยากระตุ้นความดันหรือเครื่องช่วยหายใจ
5. เฝ้าระวังภาวะแทรกซ้อน ติดตามการทำงานของไต หัวใจ และสมอง รวมถึงฟื้นฟูหลังหายป่วยเพื่อลดผลกระทบระยะยาว เช่น ปัญหาการได้ยินหรือความพิการ
6. ป้องกันผู้สัมผัสใกล้ชิด บุคคลที่อยู่ใกล้ชิดผู้ป่วยอาจต้องได้รับยาปฏิชีวนะเพื่อป้องกันการติดเชื้อ ตามคำแนะนำของแพทย์หรือเจ้าหน้าที่สาธารณสุข

เมื่อเป็นไข้กาฬหลังแอ่น มีวิธีดูแลตัวเองอย่างไร

• หากสงสัยว่าติดเชื้อให้รีบไปโรงพยาบาลด่วน ห้ามซื้อยากินเองหรือรอดูอาการเนื่องจากโรคลุกลามรุนแรงในเวลาอันสั้น
• ปฏิบัติตามคำสั่งแพทย์อย่างใกล้ชิด รับยาปฏิชีวนะจนครบกำหนด ห้ามหยุดยาเองแม้จะมีอาการดีขึ้น
• นอนพักตามแพทย์สั่ง งดใช้แรง และสังเกตอาการผิดปกติ เช่น ผื่นลามเพิ่มขึ้น ซึม ชัก หรือหายใจลำบาก หากพบให้แจ้งเจ้าหน้าที่ทันที
• ดื่มน้ำให้เพียงพอตามดุลยพินิจของแพทย์ เพื่อช่วยการทำงานของระบบไหลเวียนเลือดและไต
• ป้องกันการแพร่เชื้อ แยกของใช้ส่วนตัวทุกชนิด เช่น แก้วน้ำ ช้อนส้อม และสวมหน้ากากอนามัยเพื่อลดความเสี่ยงต่อผู้อื่น
• แจ้งให้ครอบครัวหรือผู้ที่สัมผัสใกล้ชิดไปพบแพทย์เพื่อรับยาป้องกันหรือตรวจประเมินความเสี่ยงทันที

วิธีป้องกันโรคไข้กาฬหลังแอ่นทำอย่างไร

• เว้นระยะห่าง หลีกเลี่ยงการใกล้ชิดผู้ที่มีไข้ เจ็บคอ หรือมีอาการติดเชื้อระบบทางเดินหายใจ โดยเฉพาะในพื้นที่แออัดและระบายอากาศไม่ดี
• รักษาสุขอนามัย ปิดปากและจมูกด้วยทิชชูหรือข้อพับแขนทุกครั้งที่ไอหรือจาม พร้อมล้างมือบ่อยๆ เพื่อลดการแพร่กระจายเชื้อ
• งดใช้ของร่วมกัน หลีกเลี่ยงการใช้แก้วน้ำ หลอดดูด ช้อนส้อม หรือของใช้ส่วนตัวร่วมกับผู้อื่น โดยเฉพาะในกลุ่มเสี่ยงหรือช่วงที่มีการระบาด
• ดูแลร่างกายให้แข็งแรงด้วยการพักผ่อนที่เพียงพอและรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ เพื่อลดความรุนแรงหากเกิดการติดเชื้อ
• รับวัคซีนป้องกัน ในกลุ่มเสี่ยง เช่น เด็กเล็ก ผู้ที่ไม่มีม้าม หรือผู้ที่จะเดินทางไปต่างประเทศและพื้นที่ระบาด ควรเข้ารับการฉีดวัคซีนตามคำแนะนำของแพทย์

วัคซีนไข้กาฬหลังแอ่น มีกี่ชนิด

• วัคซีนรวม 4 สายพันธุ์ (A, C, W, Y)

เป็นวัคซีนชนิดคอนจูเกต (Conjugate) ครอบคลุมเชื้อ 4 สายพันธุ์หลัก เริ่มฉีดได้ตั้งแต่อายุ 1 ปีขึ้นไป โดยปกติฉีด 1 เข็ม และควรฉีดกระตุ้นทุก 3–5 ปี หากยังอยู่ในพื้นที่เสี่ยงหรือต้องเดินทางไปต่างประเทศ

• วัคซีนสายพันธุ์ B (Meningococcal B)

เน้นป้องกันสายพันธุ์ B ซึ่งระบาดบ่อยในยุโรป ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ และพบได้ในไทย สามารถเริ่มฉีดได้ตั้งแต่อายุ 2 เดือนขึ้นไป โดยจำนวนเข็มขึ้นอยู่กับอายุ เด็กเล็กมักฉีด 2–3 เข็มพร้อมเข็มกระตุ้นตามรอบ ส่วนเด็กโตและผู้ใหญ่ฉีด 2 เข็มตามกำหนดของแต่ละผลิตภัณฑ์

รักษาไข้กาฬหลังแอ่นที่โรงพยาบาลวิภาวดี

สำหรับใครที่เพิ่งกลับจากการเดินทางในประเทศที่มีประวัติพบโรคไข้กาฬหลังแอ่น หรือกำลังกังวลว่าเป็นโรคไข้กาฬหลังแอ่นหรือไม่ สามารถรับยาป้องกันไข้กาฬหลังแอ่น อาการต่างๆ ได้ที่โรงพยาบาลวิภาวดี ที่นี่พร้อมด้วยแพทย์ชำนาญการ และเครื่องมือทันสมัย เพื่อให้ได้รับการรักษาอย่างตรงจุดทันที พร้อมรับคำแนะนำในการดูแลตัวเอง เพื่อให้อาการดีขึ้นและมีสุขภาพที่ดี

สรุป

ไข้กาฬหลังแอ่นเป็นโรคติดเชื้อแบคทีเรียรุนแรงที่ติดต่อผ่านละอองฝอยและการสัมผัสน้ำลาย ก่อให้เกิดเยื่อหุ้มสมองอักเสบหรือติดเชื้อในกระแสเลือดซึ่งเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ภายใน 24 ชั่วโมง สังเกตอาการสำคัญจากไข้สูงเฉียบพลัน คอแข็งเกร็ง และผื่นจ้ำเลือดที่กดแล้วไม่จางลง หากสงสัยต้องรีบพบแพทย์ทันทีเพื่อรับยาปฏิชีวนะทางหลอดเลือดดำและเฝ้าระวังภาวะแทรกซ้อนถาวร การป้องกันทำได้ด้วยการรักษาสุขอนามัย หลีกเลี่ยงที่แออัด และฉีดวัคซีนป้องกันให้ครอบคลุมสายพันธุ์หลักตามความเสี่ยงรายบุคคล โดยเฉพาะเด็กเล็กและผู้ที่จะเดินทางไปพื้นที่ระบาดในต่างประเทศ

สำหรับใครที่สงสัยหรือสังเกตเห็นอาการผิดปกติ ไม่มั่นใจว่าเป็นไข้กาฬหลังแอ่น หรือต้องการฉีดก่อนเดินทางต่างประเทศ สามารถปรึกษาก่อนฉีดวัคซีนได้ที่โรงพยาบาลวิภาวดี แพทย์พร้อมให้คำแนะนำ การดูแลตัวเอง และการป้องกันโรค เพื่อให้ร่างกายแข็งแรง และสุขภาพดีตลอดทริป