เข่าหลวม คืออะไร? รู้ทันสาเหตุ อาการ และวิธีการรักษา

อาการปวดเข่า เข่ามีเสียง หรือรู้สึกไม่มั่นคงขณะเดิน อาจเป็นสัญญาณของปัญหา “เข่าหลวม” ที่หลายคนมักมองข้าม โดยภาวะนี้สามารถเกิดได้ทั้งจากการบาดเจ็บของเอ็นรอบข้อเข่า การใช้งานข้อเข่าหนักต่อเนื่อง หรือความเสื่อมของโครงสร้างภายในข้อเข่าในระยะยาว

แม้เข่าหลวมจะไม่ใช่โรคโดยตรง แต่เป็นภาวะที่ส่งผลต่อความมั่นคงของข้อเข่าและอาจรบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน รวมถึงเพิ่มความเสี่ยงต่อการบาดเจ็บซ้ำหรือข้อเข่าเสื่อมในอนาคต บทความนี้จึงจะพาไปรู้จักสาเหตุ ลักษณะอาการ แนวทางวินิจฉัย และวิธีการรักษาเข่าหลวมอย่างเหมาะสม

Key Takeaways

• เข่าหลวม คือภาวะที่ข้อเข่าสูญเสียความมั่นคง ทำให้รู้สึกเข่าคลอน เข่าทรุด หรือควบคุมการลงน้ำหนักได้ไม่เต็มที่
• เข่าหลวม เกิดจากหลายปัจจัย เช่น เอ็นข้อเข่าบาดเจ็บ อายุที่เพิ่มขึ้น การใช้งานข้อเข่าหนักต่อเนื่อง น้ำหนักตัวมาก หรือกล้ามเนื้อรอบข้อเข่าอ่อนแรง
• เข่าหลวม อาการที่พบบ่อยได้แก่ เข่าไม่มั่นคง เข่าทรุด ปวดข้อเข่า เข่ามีเสียงดัง ข้อเข่าบวม และอาการมักชัดเจนมากขึ้นหลังใช้งานข้อเข่าหนัก
• แนวทางรักษาเข่าหลวมขึ้นอยู่กับสาเหตุและความรุนแรงของอาการ ตั้งแต่การพักข้อเข่า กายภาพบำบัด ไปจนถึงการผ่าตัดเอ็นข้อเข่าหรือผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมในบางกรณี

สารบัญบทความ

เข่าหลวม คืออะไร

สาเหตุภาวะเข่าหลวม เกิดจากอะไร

เข่าหลวม อาการเป็นอย่างไร

วิธีวินิจฉัยเข่าหลวม ทำได้อย่างไร

แนวทางการรักษาภาวะเข่าหลวม มีอะไรบ้าง

เข่าหลวม อย่าปล่อยไว้นานก่อนกระทบการใช้ชีวิต

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับภาวะเข่าหลวม

เข่าหลวม คืออะไร

ภาวะเข่าหลวม (Knee Instability) คือภาวะที่ข้อเข่าสูญเสียความมั่นคงในการเคลื่อนไหว ทำให้รู้สึกเหมือนเข่าคลอน เข่าทรุด หรือควบคุมการลงน้ำหนักได้ไม่เต็มที่ ภาวะนี้มักเกี่ยวข้องกับความผิดปกติของโครงสร้างที่ช่วยพยุงข้อเข่า เช่น เอ็นข้อเข่า หมอนรองกระดูก กล้ามเนื้อรอบเข่า หรือเยื่อหุ้มข้อ เมื่อโครงสร้างเหล่านี้เกิดการบาดเจ็บ ยืดหย่อน หรือเสื่อมสภาพ อาจส่งผลให้ข้อเข่าไม่สามารถรักษาสมดุลระหว่างการเคลื่อนไหวได้ตามปกติ

ภาวะเข่าหลวมเกิดได้ทั้งแบบเฉียบพลันและเรื้อรัง โดยพบได้ตั้งแต่นักกีฬา ผู้ที่เคยได้รับอุบัติเหตุบริเวณเข่า ไปจนถึงผู้สูงอายุที่มีภาวะข้อเข่าเสื่อมร่วมด้วย ในบางรายอาจมีเพียงความรู้สึกไม่มั่นคงขณะเดินหรือขึ้นลงบันได ขณะที่บางรายอาจเกิดข้อเข่าบิดซ้ำหรือมีข้อจำกัดในการใช้งานข้อเข่าในชีวิตประจำวัน หากไม่ได้รับการประเมินและดูแลอย่างเหมาะสม อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการบาดเจ็บของข้อเข่าเพิ่มเติมในระยะยาว

สาเหตุภาวะเข่าหลวม เกิดจากอะไร

ภาวะเข่าหลวมสามารถเกิดได้จากหลายปัจจัย ทั้งพฤติกรรมการใช้งานข้อเข่า อายุที่เพิ่มขึ้น ไปจนถึงการบาดเจ็บของโครงสร้างภายในข้อเข่า โดยสาเหตุของเข่าหลวมที่พบได้บ่อย มีดังนี้

• อายุที่เพิ่มขึ้น: เมื่ออายุมากขึ้น โครงสร้างต่าง ๆ ภายในข้อเข่า เช่น กระดูกเข่า หมอนรองกระดูก และเอ็นหัวเข่า อาจเริ่มเสื่อมสภาพตามธรรมชาติ ทำให้ประสิทธิภาพในการรองรับแรงและควบคุมการเคลื่อนไหวลดลง
• น้ำหนักตัวที่เพิ่มขึ้น: เมื่อมีน้ำหนักตัวเพิ่มขึ้น ข้อเข่าจะต้องรับแรงกดมากกว่าปกติ โดยเฉพาะระหว่างเดินขึ้นลงบันไดหรือยืนเป็นเวลานาน หากมีแรงกดสะสมต่อเนื่องอาจเร่งให้กระดูกอ่อนผิวข้อและหมอนรองกระดูกเกิดการสึกหรอเร็วกว่าปกติ ส่งผลให้เพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะเข่าหลวม
• อุบัติเหตุหรือการบาดเจ็บของข้อเข่า: การหกล้มหัวเข่ากระแทกพื้น เข่าบิดอย่างรุนแรง หรืออุบัติเหตุจากกีฬาและการใช้ชีวิตประจำวัน อาจทำให้เอ็นข้อเข่า หมอนรองกระดูก หรือเยื่อหุ้มข้อเกิดความเสียหาย ส่งผลให้เกิดภาวะเข่าหลวมหรือรู้สึกเข่าไม่มั่นคงขณะเคลื่อนไหว
• การใช้งานข้อเข่าหนักต่อเนื่อง: การยืน เดิน วิ่ง ยกของหนัก หรือเล่นกีฬาที่มีแรงกระแทกต่อข้อเข่าเป็นประจำ อาจทำให้โครงสร้างภายในข้อเข่าเกิดการบาดเจ็บสะสมและส่งผลให้ข้อเข่าสูญเสียความมั่นคงรวมถึงเกิดภาวะเข่าหลวมตามมา
• กล้ามเนื้อรอบข้อเข่าอ่อนแรง: กล้ามเนื้อต้นขาและกล้ามเนื้อรอบข้อเข่ามีส่วนช่วยพยุงและรักษาสมดุลของข้อเข่า หากกล้ามเนื้ออ่อนแรงจากการขาดการออกกำลังกายหรือมีการใช้งานร่างกายไม่สมดุล อาจทำให้ข้อเข่ารับแรงได้ไม่เต็มประสิทธิภาพและเพิ่มโอกาสเกิดภาวะเข่าหลวม
   

Meniscus Tear คืออะไร อาการหมอนรองเข่าฉีกขาดเป็นอย่างไร อ่านต่อได้ที่นี่ : Meniscus Tear คืออะไร?

เข่าหลวม อาการเป็นอย่างไร

ภาวะเข่าหลวมสามารถส่งผลต่อการเคลื่อนไหวและความมั่นคงของข้อเข่าได้ในหลายลักษณะ โดยเข่าหลวมอาการมักจะค่อย ๆ เกิดขึ้นจากการใช้งานข้อเข่าหรือภายหลังการบาดเจ็บ ซึ่งสัญญาณที่พบได้บ่อย มีดังนี้

• รู้สึกเข่าไม่มั่นคงขณะเดินหรือยืน: มีความรู้สึกเหมือนข้อเข่าคลอน เข่าเคลื่อน เข่าจะทรุด หรือควบคุมการลงน้ำหนักได้ไม่เต็มที่ โดยมักเกิดขณะเดินเร็ว เปลี่ยนทิศทาง หรือขึ้นลงบันได
• เข่าทรุดหรือเข่าพับเป็นบางครั้ง: ในบางรายอาจเกิดอาการเข่าทรุดกะทันหันระหว่างเดินหรือออกแรง เนื่องจากข้อเข่าไม่สามารถรองรับน้ำหนักได้อย่างมั่นคง
• ปวดข้อเข่าขณะเคลื่อนไหว: อาจมีอาการปวดบริเวณข้อเข่า โดยเฉพาะหลังเดิน วิ่ง ยืนเป็นเวลานาน หรือหลังทำกิจกรรมที่ลงน้ำหนักที่ข้อเข่า
• เข่ามีเสียงดัง: ขณะงอหรือเหยียดเข่าอาจได้ยินเสียงกรอบแกรบ เสียงคลิก หรือรู้สึกเหมือนมีการเสียดสีภายในข้อเข่า ซึ่งอาจสัมพันธ์กับความผิดปกติของกระดูกอ่อนหรือหมอนรองกระดูก
• ข้อเข่าบวมหรือรู้สึกตึงภายในข้อ: หากมีการอักเสบหรือบาดเจ็บของโครงสร้างภายในข้อเข่า อาจทำให้เกิดอาการบวม รู้สึกตึง หรือขยับข้อเข่าได้ไม่เต็มช่วงการเคลื่อนไหว
• เคลื่อนไหวข้อเข่าได้ลำบาก: บางรายอาจมีข้อจำกัดในการงอหรือเหยียดเข่า รวมถึงรู้สึกติดขัดขณะลุก นั่ง หรือเดินเป็นระยะเวลานาน
• อาการเกิดซ้ำเมื่อใช้งานข้อเข่าหนัก: เข่าหลวมอาการมักชัดเจนมากขึ้นหลังเล่นกีฬา ออกกำลังกาย หรือทำกิจกรรมที่มีแรงกระแทกต่อข้อเข่าเป็นเวลานาน
   

หมอนรองกระดูกเข่าฉีก หายเองได้ไหม รักษาได้อย่างไร? อ่านต่อได้ที่นี่: หมอนรองกระดูกเข่าฉีก หายเองได้ไหม

วิธีวินิจฉัยเข่าหลวม ทำได้อย่างไร

การวินิจฉัยเข่าหลวมจำเป็นต้องอาศัยการประเมินร่วมกันหลายด้าน โดยวิธีวินิจฉัยที่แพทย์มักใช้ มีดังนี้

• ซักประวัติและประเมินอาการ: แพทย์จะสอบถามเกี่ยวกับลักษณะอาการ ระยะเวลาที่เริ่มมีปัญหา ประวัติการบาดเจ็บ การเล่นกีฬา รวมถึงกิจกรรมที่ทำให้เข่าหลวมอาการชัดเจนมากขึ้น เช่น เดินขึ้นลงบันได วิ่ง หรือเปลี่ยนทิศทางอย่างรวดเร็ว
• ตรวจข้อเข่า: เป็นการตรวจความมั่นคงของข้อเข่า ช่วงการเคลื่อนไหว และตำแหน่งที่มีอาการปวดหรือบวม รวมถึงอาจมีการทดสอบเฉพาะเพื่อประเมินการทำงานของเอ็นหัวเข่าและหมอนรองกระดูก
• เอกซเรย์ข้อเข่า (X-ray): ช่วยประเมินโครงสร้างของกระดูก แนวข้อเข่า และตรวจหาความผิดปกติที่เกี่ยวข้อง เช่น ภาวะข้อเข่าเสื่อม กระดูกผิดรูป หรือความเสียหายของข้อจากอุบัติเหตุ
• การตรวจคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI): เป็นวิธีที่ช่วยให้เห็นรายละเอียดของเอ็นหัวเข่า หมอนรองกระดูก กล้ามเนื้อ และเนื้อเยื่อภายในข้อเข่าได้ชัดเจน เหมาะสำหรับประเมินการฉีกขาดหรือการบาดเจ็บของโครงสร้างภายในข้อเข่า
• การประเมินการเคลื่อนไหวและการลงน้ำหนัก: ในบางกรณีแพทย์อาจประเมินลักษณะการเดิน การทรงตัว หรือการลงน้ำหนักของข้อเข่า เพื่อดูผลกระทบของภาวะเข่าหลวมต่อการใช้งานในชีวิตประจำวันและวางแผนการรักษาอย่างเหมาะสม

แนวทางการรักษาภาวะเข่าหลวม มีอะไรบ้าง

แนวทางการรักษาเข่าหลวมจะแตกต่างกันไปตามตำแหน่งของเอ็นหรือโครงสร้างที่เกิดการบาดเจ็บ รวมถึงระดับความรุนแรงของภาวะข้อเข่าไม่มั่นคง โดยแพทย์จะพิจารณาวิธีรักษาให้เหมาะสมกับสาเหตุของปัญหาในแต่ละราย ซึ่งภาวะเข่าหลวมที่พบได้บ่อยมีแนวทางรักษาแตกต่างกันดังนี้

เข่าหลวมจากเอ็นไขว้หลังเข่าบาดเจ็บ

เอ็นไขว้หลัง (Posterior Cruciate Ligament: PCL) มีหน้าที่ช่วยป้องกันไม่ให้กระดูกหน้าแข้งเคลื่อนไปด้านหลังมากเกินไป หากเกิดการบาดเจ็บจากอุบัติเหตุหรือแรงกระแทกรุนแรง อาจทำให้ข้อเข่ารู้สึกไม่มั่นคงได้

ในกรณีที่บาดเจ็บไม่รุนแรง แพทย์อาจแนะนำให้พักการใช้งานข้อเข่าร่วมกับการใส่อุปกรณ์พยุงข้อเข่าและทำกายภาพบำบัดเพื่อเสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อต้นขา แต่หากเอ็นหัวเข่าฉีกขาดรุนแรงหรือมีภาวะเข่าหลวมชัดเจน อาจพิจารณาผ่าตัดซ่อมหรือสร้างเอ็นใหม่

เข่าหลวมจากเอ็นด้านในเข่าบาดเจ็บ

เอ็นด้านในเข่า (Medial Collateral Ligament: MCL) เป็นเอ็นที่ช่วยพยุงข้อเข่าด้านใน มักบาดเจ็บจากแรงกระแทกด้านข้างหรือการบิดข้อเข่าอย่างรวดเร็ว

การรักษาส่วนใหญ่ขึ้นอยู่กับระดับการฉีกขาด หากเป็นการบาดเจ็บเล็กน้อยถึงปานกลางมักรักษาด้วยการพักข้อเข่า ประคบเย็น รับประทานยาเพื่อลดการอักเสบ และทำกายภาพบำบัด แต่หากมีการฉีกขาดรุนแรงร่วมกับเอ็นส่วนอื่นเสียหาย อาจจำเป็นต้องรักษาด้วยการผ่าตัด

เข่าหลวมจากเอ็นด้านข้างเข่าบาดเจ็บ

เอ็นด้านข้างเข่า หรือ (Lateral Collateral Ligament: LCL) มีหน้าที่ช่วยรักษาความมั่นคงของข้อเข่าด้านนอก เมื่อเกิดการบาดเจ็บอาจทำให้ข้อเข่าเสียสมดุลและเกิดอาการเข่าหลวมขณะเดินหรือเปลี่ยนทิศทาง

แนวทางรักษาจะพิจารณาตามระดับความเสียหายของเอ็น หากเป็นการบาดเจ็บเล็กน้อยอาจรักษาด้วยการลดกิจกรรมที่ลงน้ำหนัก การใส่อุปกรณ์พยุงข้อเข่า และกายภาพบำบัด แต่ในรายที่เอ็นฉีกขาดมากหรือมีภาวะข้อเข่าเสื่อมรุนแรงร่วมกับข้อเข่าไม่มั่นคงเรื้อรัง แพทย์อาจพิจารณาการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมเพื่อช่วยให้ข้อเข่ากลับมาใช้งานได้ดีขึ้น

เข่าหลวมจากเอ็นไขว้หน้าเข่าฉีกขาด

เอ็นไขว้หน้า (Anterior Cruciate Ligament: ACL) เป็นโครงสร้างสำคัญที่ช่วยควบคุมความมั่นคงของข้อเข่า โดยเฉพาะขณะวิ่ง กระโดด หรือเปลี่ยนทิศทางอย่างรวดเร็ว หากเอ็นไขว้หน้าเกิดการฉีกขาด มักทำให้รู้สึกเข่าทรุดหรือเข่าไม่มั่นคงอย่างชัดเจน

ในผู้ที่มีการใช้งานข้อเข่าสูง เช่น นักกีฬา หรือผู้ที่มีภาวะเข่าหลวมรบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน แพทย์อาจแนะนำการผ่าตัดหัวเข่าร่วมกับการผ่าตัดเอ็นไขว้หน้าใหม่ และทำกายภาพบำบัดหลังผ่าตัด เพื่อช่วยฟื้นฟูการเคลื่อนไหวและลดโอกาสเกิดการบาดเจ็บซ้ำ

เข่าหลวมจากกระดูกสะบ้าเข่าไม่มั่นคง

ภาวะกระดูกสะบ้าเข่าไม่มั่นคง คือภาวะที่กระดูกลูกสะบ้าเคลื่อนออกจากแนวปกติขณะเคลื่อนไหว ซึ่งอาจทำให้รู้สึกเข่าหลวม เจ็บบริเวณด้านหน้าหัวเข่า หรือเกิดอาการเข่าหลุดซ้ำได้

การรักษาในระยะแรกมักเน้นการลดอาการอักเสบร่วมกับกายภาพบำบัดเพื่อเสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อต้นขาและปรับสมดุลการเคลื่อนไหวของข้อเข่า แต่หากเกิดกระดูกลูกสะบ้าเคลื่อนซ้ำบ่อย หรือมีความผิดปกติของโครงสร้างข้อเข่าร่วมด้วย อาจพิจารณาการผ่าตัดเพื่อเพิ่มความมั่นคงของกระดูกสะบ้าเข่า

• โรคข้อเข่าเสื่อม มีวิธีรักษาอย่างไร อ่านต่อได้ที่นี่: โรคข้อเข่าเสื่อม วิธีรักษา

เข่าหลวม อย่าปล่อยไว้นานก่อนกระทบการใช้ชีวิต รักษาได้ที่โรงพยาบาลวิภาวดี

ภาวะเข่าหลวมเป็นความผิดปกติที่ส่งผลต่อความมั่นคงของข้อเข่า ซึ่งอาจเกิดได้จากการบาดเจ็บของเอ็นข้อเข่า การใช้งานข้อเข่าหนักต่อเนื่อง ภาวะข้อเข่าเสื่อม หรืออุบัติเหตุที่กระทบต่อโครงสร้างภายในข้อเข่า โดยมักแสดงออกในลักษณะเข่าไม่มั่นคง เข่าทรุด ปวดข้อเข่า หรือเคลื่อนไหวได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ หากปล่อยไว้เป็นเวลานานอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการบาดเจ็บซ้ำและส่งผลต่อการใช้งานข้อเข่าในระยะยาว

สำหรับผู้ที่มีอาการเข่าไม่มั่นคง ปวดเข่า หรือสงสัยว่ามีภาวะเข่าหลวม โรงพยาบาลวิภาวดี มีคลินิกกระดูกและข้อพร้อมทีมแพทย์กระดูกและข้อที่ให้การดูแลอย่างครอบคลุม ตั้งแต่การตรวจวินิจฉัยด้วยเครื่องมือทางการแพทย์ การรักษาเอ็นข้อเข่าและการบาดเจ็บจากการเล่นกีฬา ไปจนถึงการผ่าตัดหัวเข่าและผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม พร้อมโปรแกรมกายภาพบำบัดเพื่อช่วยฟื้นฟูการเคลื่อนไหวและเพิ่มความมั่นคงของข้อเข่าในระยะยาว

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม

• Facebook: Vibhavadi Hospital
• Line: @Vibhavadihospital
• Email: custserv@vibhavadi.com
• Tel: 02-058-1111 หรือ 02-561-1111

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับภาวะเข่าหลวม

หัวเข่ามีเสียง เกิดจากอะไร?

หัวเข่ามีเสียงเกิดได้จากหลายสาเหตุ เช่น การเสียดสีของกระดูกอ่อน เอ็นหรือเส้นเอ็นเคลื่อนผ่านข้อต่อ รวมถึงภาวะข้อเข่าเสื่อม ในบางกรณีอาจเกิดร่วมกับภาวะเข่าหลวม โดยเฉพาะหากมีอาการปวด บวม หรือรู้สึกเข่าไม่มั่นคงร่วมด้วย

เข่าหลวม เป็นสัญญาณของอะไร?

เข่าหลวมเป็นสัญญาณของความผิดปกติภายในข้อเข่า เช่น เอ็นข้อเข่าบาดเจ็บ เอ็นไขว้หน้าฉีกขาด หมอนรองกระดูกเสียหาย หรือภาวะข้อเข่าเสื่อม หากมีอาการเข่าทรุด ปวด หรือเคลื่อนไหวลำบาก ควรเข้ารับการตรวจวินิจฉัยเพื่อหาสาเหตุอย่างเหมาะสม