เบาหวานมีกี่ชนิด เข้าใจประเภท อาการ ความแตกต่าง วิธีสังเกตที่ควรรู้

• โรคเบาหวาน เป็นภาวะเรื้อรังที่ร่างกายไม่สามารถจัดการกับน้ำตาลในเลือดได้อย่างมีประสิทธิภาพ เนื่องจากการขาดแคลนฮอร์โมนอินซูลินจากตับอ่อน หรือภาวะดื้ออินซูลินของเซลล์ ทำให้น้ำตาลสะสมในกระแสเลือดสูงกว่าปกติเป็นเวลานาน
• เบาหวานมีกี่ชนิด? แบ่งเป็น 4 ชนิด ได้แก่ เบาหวานชนิดที่ 1 เบาหวานชนิดที่ 2 เบาหวานขณะตั้งครรภ์ และเบาหวานชนิดอื่นๆ
• วิธีเช็กอาการเบาหวาน ทำได้ด้วยการสังเกตอาการผิดปกติ ประเมินปัจจัยเสี่ยง ตรวจน้ำตาลปลายนิ้ว ใช้แถบตรวจปัสสาวะ และควรตรวจสุขภาพประจำปี
• อาหารที่เบาหวานสามารถทานได้ ได้แก่ คาร์โบไฮเดรตเชิงซ้อน ผักใบเขียว ผักหลากสี ผลไม้หวานน้อย โปรตีนไขมันต่ำ ถั่วและธัญพืช ไขมันดี นมไขมันต่ำ และนมปราศจากไขมัน

โรคเบาหวาน ไม่ใช่แค่เรื่องของการรับประทานของหวานมากเกินไป แต่เป็นภาวะที่ร่างกายมีระดับน้ำตาลในเลือดสูงผิดปกติอย่างต่อเนื่อง ซึ่งหากปล่อยไว้อาจส่งผลกระทบต่ออวัยวะสำคัญทั่วร่างกาย สามารถแบ่งประเภทได้ตามสาเหตุการเกิด แต่ละประเภทเกิดจากสาเหตุที่แตกต่างกัน ซึ่งแต่ละประเภทจะใช้วิธีรักษาที่แตกต่างกัน โดยบทความนี้มีคำตอบว่าเบาหวานมีกี่ชนิดบ้าง?

โรคเบาหวานคืออะไร

โรคเบาหวาน เป็นภาวะเรื้อรังที่ร่างกายไม่สามารถจัดการกับน้ำตาลในเลือดได้อย่างมีประสิทธิภาพ เนื่องจากการขาดแคลนฮอร์โมนอินซูลินจากตับอ่อน หรือภาวะดื้ออินซูลินของเซลล์ ทำให้น้ำตาลสะสมในกระแสเลือดสูงกว่าปกติเป็นเวลานาน หากไม่ได้รับการควบคุมอย่างเหมาะสม น้ำตาลที่สูงเกินไปจะค่อยๆ ทำลายระบบอวัยวะสำคัญ เช่น หัวใจ ไต ตา และระบบประสาท นำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่อันตราย

เบาหวานมีกี่ประเภท อะไรบ้าง

เมื่อพูดถึงโรคเบาหวาน หลายคนอาจสงสัยว่าเบาหวานมีกี่ชนิด? แต่ละชนิดจะแบ่งสาเหตุตามกลไกการเกิดโรค กลุ่มเสี่ยง และวิธีการรักษาที่แตกต่างกัน จึงต้องได้รับการวินิจฉัยอย่างถูกต้อง เพื่อรับการรักษาอาการเบาหวานอย่างเหมาะสม โดยแบ่งได้ดังนี้

เบาหวานชนิดที่ 1

เกิดจากระบบภูมิคุ้มกันทำลายเซลล์ตับอ่อนจนไม่สามารถผลิตอินซูลินได้เลย หรือผลิตได้น้อยมาก มักพบในเด็กหรือผู้ที่อายุน้อยกว่า 40 ปี โดยมักมีรูปร่างผอมและมีอาการรุนแรงฉับพลัน เช่น ปัสสาวะบ่อย กระหายน้ำจัด และน้ำหนักลดฮวบ เบาหวานชนิดนี้จำเป็นต้องฉีดอินซูลินทดแทนตลอดชีวิต หากขาดยาอาจเกิดภาวะเลือดเป็นกรดจากคีโตน (DKA) ซึ่งเป็นอันตรายถึงขั้นหมดสติหรือเสียชีวิตได้

เบาหวานชนิดที่ 2

เป็นเบาหวานชนิดที่พบมากที่สุด เกิดจากภาวะดื้ออินซูลิน ร่วมกับตับอ่อนที่เริ่มล้าและผลิตอินซูลินลดลง มักสัมพันธ์กับผู้ใหญ่อายุ 40 ปีขึ้นไปที่มีน้ำหนักเกิน ขาดการออกกำลังกาย หรือมีพันธุกรรม แนวทางการรักษาจะเริ่มต้นจากการปรับพฤติกรรมกินอาหารและการออกกำลังกาย ควบคู่ไปกับการใช้ยาเม็ดลดน้ำตาล แต่หากปล่อยไว้นานจนตับอ่อนเสื่อมสภาพ แพทย์อาจพิจารณาให้ใช้ยาฉีดอินซูลินร่วมด้วย

เบาหวานขณะตั้งครรภ์

เบาหวานขณะตั้งครรภ์ คือภาวะน้ำตาลในเลือดสูงที่ตรวจพบครั้งแรกในช่วงตั้งครรภ์ มักเป็นไตรมาสที่ 2-3 เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนจากรกทำให้ร่างกายแม่ดื้ออินซูลินมากขึ้น ถึงแม้ระดับน้ำตาลมักกลับสู่ปกติหลังคลอด แต่หากคุมได้ไม่ดีอาจทำให้ทารกตัวโตเกินไปจนคลอดยาก และเพิ่มความเสี่ยงที่ทั้งแม่และลูกจะเป็นเบาหวานชนิดที่ 2 ต่อไปในอนาคต

เบาหวานชนิดอื่นๆ

เป็นกลุ่มที่พบไม่บ่อยและมีสาเหตุจำเพาะเจาะจง ซึ่งต้องอาศัยการตรวจวินิจฉัยโดยแพทย์ผู้ชำนาญการเพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง ตัวอย่างเช่น

• ความผิดปกติทางพันธุกรรม เช่น เบาหวานชนิด MODY ที่มักพบในคนอายุน้อยแต่มีกลไกต่างจากชนิดที่ 1
• โรคของตับอ่อน เช่น ตับอ่อนอักเสบเรื้อรัง การผ่าตัดตับอ่อน หรือเนื้องอก
• ความผิดปกติของฮอร์โมนอื่นๆ เช่น ภาวะฮอร์โมนคอร์ติซอลสูง (Cushing's Syndrome) หรือไทรอยด์เป็นพิษ
• จากการใช้ยาบางชนิด โดยเฉพาะยากลุ่มสเตียรอยด์ ยาขับปัสสาวะบางชนิด หรือยาต้านการปฏิเสธอวัยวะ

ความรุนแรงของแต่ละประเภทเป็นอย่างไร

เบาหวานทุกประเภทอันตรายเท่ากันหากระดับน้ำตาลสูงเรื้อรัง เพราะส่งผลให้เกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงต่อ ตา ไต หัวใจ สมอง และหลอดเลือด จนอาจนำไปสู่ความพิการหรือเสียชีวิต ความรุนแรงจึงขึ้นอยู่กับการควบคุมระดับน้ำตาล ระยะเวลาที่เป็นโรค และโรคร่วมอื่นอย่างความดันโลหิตสูงหรือไขมันในเลือดเป็นหลัก

โดยแบ่งความรุนแรงของแต่ละประเภทได้ดังนี้

• เบาหวานชนิดที่ 1 ร่างกายขาดอินซูลินโดยสิ้นเชิง กลุ่มนี้ต้องพึ่งพาการฉีดอินซูลินตลอดชีวิต หากขาดยาเพียงระยะสั้นจะเสี่ยงต่อภาวะเลือดเป็นกรดจากคีโตน (DKA) ซึ่งทำให้หมดสติและเสียชีวิตได้อย่างรวดเร็ว
• เบาหวานชนิดที่ 2 เป็นชนิดที่พบบ่อยที่สุด มักมีอาการแบบค่อยเป็นค่อยไปทำให้ไม่รู้ตัว น้ำตาลที่สูงสะสมจะทำลายหลอดเลือดและอวัยวะต่างๆ ทีละน้อย เพิ่มความเสี่ยงไตวาย ตาบอด หัวใจวาย และอัมพาตในระยะยาว
• เบาหวานขณะตั้งครรภ์ ความรุนแรงพุ่งเป้าไปที่ภาวะแทรกซ้อนระหว่างตั้งครรภ์และคลอด เช่น ทารกตัวโตผิดปกติ คลอดยาก หรือภาวะครรภ์เป็นพิษ แม้ระดับน้ำตาลมักกลับสู่ปกติหลังคลอด แต่จะเพิ่มความเสี่ยงต่อการเป็นเบาหวานชนิดที่ 2 ของทั้งแม่และลูกในอนาคต
• เบาหวานชนิดอื่นๆ ความรุนแรงขึ้นอยู่กับโรคพื้นฐาน เช่น มะเร็งตับอ่อน หรือการใช้ยาสเตียรอยด์ ทำให้การควบคุมน้ำตาลทำได้ยากกว่าปกติ และต้องรักษาทั้งเบาหวานควบคู่กับโรคต้นเหตุ ส่งผลให้ร่างกายมีภาระและความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนสูงขึ้น

อาการเบาหวานที่ควรสังเกตเบื้องต้น

• ปัสสาวะบ่อยผิดปกติ ทั้งกลางวันและกลางคืน โดยเฉพาะการตื่นขึ้นมาปัสสาวะกลางดึกหลายครั้ง
• กระหายน้ำบ่อย คอแห้ง ต้องดื่มน้ำมากกว่าปกติแต่ยังไม่รู้สึกหายกระหาย
• หิวบ่อยแต่ไร้เรี่ยวแรง กินจุขึ้นแต่ร่างกายยังอ่อนเพลียและเหนื่อยง่าย
• น้ำหนักลดผิดปกติ น้ำหนักลดลงอย่างรวดเร็วโดยไม่ได้ตั้งใจลดหรือออกกำลังกายเพิ่ม
• สายตาพร่ามัว การมองเห็นแย่ลงกะทันหันหรือมองเห็นไม่ชัดเมื่อน้ำตาลในเลือดสูง
• เหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย เหงื่อออกง่าย ทำกิจวัตรประจำวันแล้วรู้สึกหมดแรงกว่าที่เคยเป็น
• ชาปลายประสาท รู้สึกชา แสบร้อน หรือเหมือนเข็มทิ่มบริเวณมือและเท้า
• แผลหายช้า แผลเรื้อรังหายยาก โดยเฉพาะที่เท้า หรือมีการติดเชื้อที่ผิวหนังและช่องคลอดบ่อยครั้ง
• คันตามร่างกาย มีอาการคันตามผิวหนังหรือจุดอับชื้นจากการติดเชื้อราได้ง่ายขึ้น

ใครบ้างที่มีโอกาสเสี่ยงเป็นเบาหวาน

• คนที่มีอายุ 35–40 ปีขึ้นไป โดยความเสี่ยงจะเพิ่มขึ้นตามวัย
• คนที่มีค่า BMI เกิน 23 หรือมีรอบเอวเกินเกณฑ์มาตรฐาน (ชาย > 90 ซม. หญิง > 80 ซม.)
• มีประวัติครอบครัวสายตรง เช่น พ่อ แม่ หรือพี่น้อง เป็นเบาหวาน
• คนที่มีความดันโลหิตสูง หรือมีระดับไขมันในเลือดผิดปกติ (ไตรกลีเซอไรด์สูง/HDL ต่ำ)
• ขาดการออกกำลังกาย นั่งนาน
• ชอบบริโภคอาหารหวานจัด แป้งขัดสี และไขมันสูง
• เคยเป็นเบาหวานขณะตั้งครรภ์ คลอดบุตรน้ำหนักเกิน 4 กิโลกรัม หรือมีภาวะถุงน้ำในรังไข่หลายใบ (PCOS)
• คนที่มีผลตรวจน้ำตาลขณะอดอาหารสูงกว่าค่าปกติ หรืออยู่ในกลุ่มก่อนเบาหวาน

เป็นเบาหวาน ทานอะไรได้บ้าง

• คาร์โบไฮเดรตเชิงซ้อน ข้าวกล้อง ข้าวซ้อมมือ ข้าวโอ๊ต ขนมปังโฮลวีต และธัญพืชไม่ขัดสี ซึ่งมีใยอาหารสูงช่วยชะลอการดูดซึมน้ำตาล
• ผักใบเขียวและผักหลากสี เช่น คะน้า บรอกโคลี ผักกาดขาว และแตงกวา ควรรับประทานในทุกมื้อเป็นสัดส่วนหลักของจาน
• ผลไม้หวานน้อย เช่น ฝรั่ง แอปเปิล ชมพู่ หรือส้ม ในปริมาณที่พอเหมาะและหลีกเลี่ยงการจิ้มพริกเกลือหรือน้ำตาล
• โปรตีนไขมันต่ำ เนื้อปลา อกไก่ลอกหนัง เนื้อหมูสันใน ไข่ขาว และเต้าหู้ โดยเน้นวิธีปรุงแบบต้ม นึ่ง หรือย่าง
• ถั่วและธัญพืช ถั่วเมล็ดแห้ง เมล็ดฟักทอง หรือเมล็ดทานตะวัน ที่ให้ทั้งโปรตีนและไขมันดี ช่วยให้อิ่มท้องได้นาน
• ไขมันดี น้ำมันมะกอก อาโวคาโด และปลาที่มีโอเมก้า 3 เช่น แซลมอนหรือแมกเคอเรล เพื่อบำรุงระบบหลอดเลือด
• เครื่องดื่มสุขภาพ นมไขมันต่ำ นมปราศจากไขมัน หรือนมถั่วเหลืองสูตรไม่เติมน้ำตาล
• เมนูแนะนำ ข้าวกล้องกับปลาหรือไก่ย่างคู่กับผักลวก สลัดผักโปรตีนต่ำ หรือก๋วยเตี๋ยวน้ำใสที่ไม่ปรุงน้ำตาลและไม่ใส่กระเทียมเจียวมากเกินไป

เป็นเบาหวาน ไม่ควรทานอะไร

• อาหารและเครื่องดื่มน้ำตาลสูง น้ำอัดลม ชานมไข่มุก น้ำผลไม้ ขนมหวาน และเบเกอรี่ทุกชนิด เนื่องจากทำให้ระดับน้ำตาลในเลือดพุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว
• แป้งขัดสี ข้าวขาว เส้นก๋วยเตี๋ยว ขนมปังขาว และครัวซองต์ ควรเลี่ยงหรือจำกัดปริมาณเพราะย่อยเป็นน้ำตาลได้เร็วกว่าธัญพืชไม่ขัดสี
• อาหารไขมันสูง ของทอดทุกชนิด หนังไก่ และฟาสต์ฟูด ซึ่งเพิ่มทั้งแคลอรีและไขมันสะสม เสี่ยงต่อโรคหัวใจและหลอดเลือด
• อาหารแปรรูปและโซเดียมสูง ไส้กรอก แฮม เบคอน บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป และอาหารหมักดอง เพิ่มความเสี่ยงความดันโลหิตสูงและโรคไต
• เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ รบกวนการควบคุมน้ำตาลและทำลายตับ โดยเฉพาะเมื่อผสมกับน้ำหวานหรือน้ำอัดลม
• ขนมขบเคี้ยว มันฝรั่งทอดและขนมอบกรอบที่มีรสเค็มจัดหรือไขมันสูง

วิธีเช็กตัวเองเบื้องต้น ทำอย่างไร

1. สังเกตอาการผิดปกติ เช่น ปัสสาวะบ่อย หิวน้ำบ่อย น้ำหนักลดผิดปกติ เหนื่อยง่าย แผลหายช้า หรือติดเชื้อราซ้ำๆ
2. ประเมินปัจจัยเสี่ยง ตรวจสอบว่าตนเองมีอายุเกิน 35 ปี น้ำหนักเกิน มีคนในครอบครัวเป็นเบาหวาน หรือมีความดันและไขมันในเลือดสูงหรือไม่
3. ตรวจน้ำตาลปลายนิ้ว อดอาหารอย่างน้อย 8 ชั่วโมงก่อนตรวจ หากค่าน้ำตาลขณะอดอาหารสูงกว่า 126 มก./ดล. ควรรีบพบแพทย์
4. ใช้แถบตรวจปัสสาวะ หากพบน้ำตาลในปัสสาวะเป็นผลบวกซ้ำๆ เป็นสัญญาณว่าควรไปตรวจเลือดอย่างละเอียดที่โรงพยาบาล
5. ตรวจสุขภาพประจำปี รับการตรวจระดับน้ำตาลสะสม (HbA1c) หรือการทดสอบความทนต่อน้ำตาล (OGTT) เพื่อการวินิจฉัยที่แม่นยำ

แนวทางการรักษาโรคเบาหวาน

• ปรับพฤติกรรมการกิน ควบคุมคาร์โบไฮเดรต เน้นผักและธัญพืชไม่ขัดสี ลดอาหารหวาน มัน เค็ม และทานอาหารให้ตรงเวลา
• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ ทำกิจกรรมทางกาย เช่น เดินเร็วหรือว่ายน้ำ อย่างน้อย 150 นาทีต่อสัปดาห์ ควบคู่กับการออกกำลังกายแบบแรงต้านเพื่อช่วยให้ร่างกายตอบสนองต่ออินซูลินได้ดีขึ้น
• ใช้ยาตามแพทย์สั่ง ทานยาลดน้ำตาลในเลือดสม่ำเสมอตามแผนการรักษาของแพทย์
• ฉีดอินซูลิน สำหรับชนิดที่ 1 หรือชนิดที่ 2 ที่ตับอ่อนทำงานลดลงจนไม่สามารถคุมน้ำตาลด้วยยากินได้เพียงพอ
• ตรวจติดตามภาวะแทรกซ้อน พบแพทย์สม่ำเสมอเพื่อตรวจตา ไต หัวใจ และเท้า เพื่อป้องกันความเสื่อมของอวัยวะตั้งแต่ระยะแรก
• จัดการปัจจัยเสี่ยงอื่น คุมความดันและไขมัน งดสูบบุหรี่ และรักษาน้ำหนักตัวให้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน
• เรียนรู้และปรับตัวระยะยาว ปรึกษาแพทย์เพื่อทำความเข้าใจโรคและปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตให้เหมาะสมอย่างยั่งยืน

รักษาเบาหวานที่โรงพยาบาลวิภาวดี

เบาหวานเป็นอีกโรคหนึ่งที่เกิดได้จากหลายสาเหตุ ตามประเภทของเบาหวาน ซึ่งสามารถดูแลตนเองได้ด้วยการปรับพฤติกรรมการกิน หมั่นออกกำลังกาย และปรึกษาแพทย์ นัดหมายตรวจสุขภาพ เพื่อรักษาอาการเบาหวานได้ที่โรงพยาบาลวิภาวดี เพราะที่นี่พร้อมด้วยแพทย์ผู้ชำนาญการและเครื่องมือทันสมัย ทำให้การรักษาเป็นไปอย่างรวดเร็ว และตรงจุด รักษาตั้งแต่เนิ่นๆ เพื่อให้การใช้ชีวิตเป็นไปอย่างมีความสุขยิ่งขึ้น

สรุป

โรคเบาหวานเป็นภาวะเรื้อรังที่ระดับน้ำตาลในเลือดสูงผิดปกติจากการขาดอินซูลินหรือภาวะดื้ออินซูลิน ซึ่งทำลายระบบอวัยวะสำคัญจนเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงหากไม่ได้รับการควบคุมที่เหมาะสม โดยโรคแบ่งออกเป็นหลายประเภทตามสาเหตุ การตรวจเช็กปัจจัยเสี่ยงและสังเกตอาการเตือนอย่างปัสสาวะบ่อยหรือน้ำหนักลดผิดปกติจึงเป็นสิ่งสำคัญในการวินิจฉัยโรคให้ถูกต้อง

แม้จะเป็นโรคไม่ติดต่อเรื้อรังแต่สามารถรักษาได้ด้วยการปรับพฤติกรรมการกิน การออกกำลังกาย และการใช้ยาตามคำแนะนำของแพทย์เพื่อลดความเสี่ยงต่อความเสื่อมของร่างกายในระยะยาว โดยสามารถเข้ารับการปรึกษาได้ที่โรงพยาบาลวิภาวดี เพราะที่นี่เต็มไปด้วยเครื่องมือแพทย์ที่ทันสมัย พร้อมแพทย์ผู้ชำนาญการ ทำให้การรักษาเบาหวานเป็นไปอย่างราบรื่น รักษาตั้งแต่เนิ่นๆ