ขูดหินปูนคืออะไร? ข้อดี–ข้อเสีย ขั้นตอนเตรียมตัว และวิธีดูแล

• ขูดหินปูนคือการทำความสะอาดฟันโดยทันตแพทย์ เพื่อกำจัดคราบหินปูนและแบคทีเรียที่เกาะแน่นบนผิวฟันและใต้ขอบเหงือก การทำทุกปีช่วยป้องกันเหงือกอักเสบ ฟันผุ และลดความเสี่ยงโรคปริทันต์ในระยะยาว

• หินปูนเกิดจากคราบอาหารและแบคทีเรียในช่องปากที่สะสมและทำปฏิกิริยากับแร่ธาตุในน้ำลายจนแข็งตัว หากแปรงฟันไม่ทั่วถึงหรือไม่ใช้ไหมขัดฟัน คราบเหล่านี้จะก่อตัวเป็นหินปูนได้ง่ายขึ้น
• หลังขูดหินปูนควรแปรงฟันเบาๆ ด้วยแปรงขนนุ่ม ใช้ไหมขัดฟันเป็นประจำ และหลีกเลี่ยงของร้อน-เย็นจัดในช่วงแรก เพื่อช่วยลดอาการเสียวฟันและให้เหงือกฟื้นตัวได้เร็ว

การขูดหินปูนคือหนึ่งในขั้นตอนการดูแลสุขภาพช่องปากที่สำคัญ เพื่อป้องกันฟันผุ เหงือกอักเสบ และโรคปริทันต์ ทำโดยทันตแพทย์หรือผู้ช่วยทันตแพทย์ หากละเลยอาจส่งผลเสียต่อฟันและเหงือกได้ บทความนี้พาไปเจาะลึกการขูดหินปูน ตั้งแต่ขั้นตอน ข้อดี ผลข้างเคียง และวิธีดูแลช่องปากตัวเองหลังทำ

ขูดหินปูนคืออะไร?

ขูดหินปูน คือการทำความสะอาดฟันโดยทันตแพทย์หรือผู้ช่วยทันตแพทย์ เพื่อกำจัดคราบหินปูน และคราบแบคทีเรียที่เกาะแน่นบนผิวฟันและใต้ขอบเหงือก ซึ่งไม่สามารถเอาออกได้ด้วยการแปรงฟันหรือใช้ไหมขัดฟันตามปกติ โดยทั่วไปแนะนำให้ขูดหินปูนอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง หรือทุก 6 เดือน เพื่อรักษาสุขภาพฟันและเหงือกให้แข็งแรงในระยะยาว

ขูดหินปูนช่วยอะไร ทำไมต้องทำทุกปี?

การขูดหินปูนช่วยลดการสะสมของเชื้อโรคในช่องปาก และป้องกันปัญหาเหงือกอักเสบ ฟันผุ และโรคปริทันต์ และช่วยในเรื่องต่างๆ ดังนี้

• ป้องกันเหงือกอักเสบ ลดอาการเหงือกบวม แดง และเลือดออกขณะแปรงฟัน
• ลดความเสี่ยงโรคปริทันต์ ช่วยป้องกันปัญหาเหงือกร่น ฟันโยก และกระดูกละลาย
• ลดกลิ่นปากเรื้อรัง กำจัดแบคทีเรียและคราบหินปูนที่เป็นสาเหตุของกลิ่นไม่พึงประสงค์
• ช่วยให้ฟันสะอาด เรียบ และลดการสะสมของคราบใหม่ ทำให้ดูแลช่องปากได้ง่ายขึ้น
• ลดโอกาสฟันผุ โดยเฉพาะบริเวณคอฟันและซอกฟันที่แปรงเข้าถึงยาก
• ตรวจสุขภาพฟันและเหงือกประจำปี ช่วยให้ทันตแพทย์พบปัญหาได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น
• ลดความเสี่ยงการสูญเสียฟัน ชะลอปัญหาฟันหลุดหรือจำเป็นต้องถอนฟันในอนาคต
• ค่าใช้จ่ายต่ำ แต่ให้ผลดีระยะยาว เมื่อเทียบกับค่ารักษาโรคเหงือกหรือใส่ฟันเทียม
• สุขภาพช่องปากดี ส่งผลต่อสุขภาพร่างกาย ลดความเสี่ยงโรคที่เกี่ยวข้องกับการติดเชื้อในช่องปาก เช่น โรคหัวใจและเบาหวาน

หินปูนเกิดจากอะไร?

หินปูนเกิดจากการสะสมของคราบต่างๆ บนผิวฟันเป็นเวลานาน เมื่อคราบเหล่านี้ไม่ได้รับการทำความสะอาดอย่างถูกวิธี จะทำปฏิกิริยากับแร่ธาตุในน้ำลายและแข็งตัว กลายเป็นคราบหินปูนที่ติดแน่นบนฟันและใต้ขอบเหงือก ซึ่งไม่สามารถกำจัดออกได้ด้วยการแปรงฟันทั่วไป สาเหตุการเกิดคราบต่างๆ มีดังนี้

1.คราบอาหารและเศษอาหารตกค้าง

หลังรับประทานอาหาร โดยเฉพาะอาหารหวาน แป้ง หรือเหนียว เศษอาหารจะติดตามซอกฟันและคอฟัน หากไม่ทำความสะอาดทันที จะกลายเป็นคราบสะสม

2.แบคทีเรียในช่องปาก

แบคทีเรียจะรวมตัวกับเศษอาหารและน้ำลาย เกิดเป็นคราบพลัค (Plaque) ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของการก่อตัวเป็นหินปูน

3.แร่ธาตุในน้ำลาย

น้ำลายมีแคลเซียมและฟอสเฟต เมื่อรวมกับคราบพลัค จะทำให้คราบแข็งตัวเร็วขึ้นและกลายเป็นหินปูน

4.แปรงฟันไม่ทั่วถึง

การแปรงฟันไม่ครบทุกซี่ โดยเฉพาะบริเวณคอฟัน ด้านในฟันกราม และแนวเหงือก ทำให้คราบสะสมและแข็งตัวง่าย

5.มีน้ำลายข้นหรือปริมาณน้ำลายมากบางช่วง

น้ำลายที่มีความเข้มข้นของแร่ธาตุสูง หรือมีน้ำลายมากผิดปกติ อาจเร่งให้คราบพลัคจับตัวเป็นหินปูนได้เร็วขึ้น

6.ไม่ใช้ไหมขัดฟัน หรือทำความสะอาดซอกฟันไม่ดีพอ

ซอกฟันเป็นจุดที่แปรงสีฟันเข้าไม่ถึง หากไม่ใช้ไหมขัดฟัน คราบจะสะสมและกลายเป็นหินปูนในบริเวณนี้

7.พฤติกรรมการกินบางอย่าง

การดื่มชา กาแฟ น้ำอัดลม การสูบบุหรี่ หรือกินของหวานบ่อย ทำให้เกิดคราบบนฟันและเป็นแหล่งสะสมของหินปูน

8.คนจัดฟันหรือผู้สวมใส่รีเทนเนอร์

เครื่องมือจัดฟันและรีเทนเนอร์เป็นจุดที่คราบอาหารติดง่าย ทำความสะอาดยาก จึงมีโอกาสเกิดหินปูนมากกว่าคนทั่วไป

การเตรียมตัวก่อนขูดหินปูน

การเตรียมตัวที่ดีช่วยให้การขูดหินปูนเป็นไปอย่างราบรื่น ลดความกังวล และทำให้ทันตแพทย์ดูแลได้อย่างเหมาะสมมากขึ้น แม้จะเป็นหัตถการพื้นฐาน แต่การเตรียมความพร้อมเล็กน้อยก่อนเข้ารับบริการ จะช่วยให้รู้สึกสบายและไม่เป็นกังวลตลอดการรักษา

• นัดหมายกับทันตแพทย์ล่วงหน้า เพื่อจัดเวลาให้เหมาะสม และลดเวลารอคอยในวันเข้ารับบริการ
• ทำความสะอาดฟันเบื้องต้น แปรงฟันและใช้ไหมขัดฟันก่อนมา ช่วยให้ทันตแพทย์ตรวจและทำความสะอาดได้ง่ายขึ้น
• แจ้งอาการหรือปัญหาในช่องปาก เช่น เสียวฟัน ปวดฟัน เหงือกบวม หรือเลือดออก เพื่อให้แพทย์ประเมินการรักษาได้ตรงจุด
• รับประทานอาหารเบาๆ ก่อนมาพบได้ เพื่อป้องกันอาการหิวหรือหน้ามืดระหว่างทำหัตถการ
• หลีกเลี่ยงคาเฟอีนและการสูบบุหรี่ก่อนเข้ารับบริการ เพราะอาจทำให้หัวใจเต้นเร็ว วิตกกังวล หรือเหงือกระคายเคือง
• แจ้งโรคประจำตัวและยาที่ใช้อยู่ เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง ยาละลายลิ่มเลือด เพื่อความปลอดภัยในการรักษา
• แจ้งทันตแพทย์หากมีประวัติแพ้ยา หรือแพ้อุปกรณ์ทางทันตกรรม เพื่อหลีกเลี่ยงการใช้สิ่งที่อาจก่อให้เกิดอาการแพ้
• หากมีอาการปวดเหงือก เหงือกบวม หรือเลือดออกง่าย ควรแจ้งแพทย์ เพื่อให้แพทย์ปรับวิธีการรักษาอย่างเหมาะสม
• เตรียมเวลาสำหรับการรักษา โดยทั่วไปใช้เวลาประมาณ 30-60 นาที ขึ้นอยู่กับปริมาณหินปูน
• เตรียมใจให้พร้อมและผ่อนคลาย การขูดหินปูนไม่ใช่การรักษาที่อันตราย ผ่อนคลายจะช่วยลดความเจ็บและความกังวลได้มาก

ขั้นตอนการขูดหินปูน

การขูดหินปูนคือหัตถการทางทันตกรรมที่ทำตามลำดับขั้นตอน เพื่อให้ทำความสะอาดได้อย่างทั่วถึง และลดการระคายเคืองต่อเหงือก โดยแต่ละขั้นตอนมีบทบาทสำคัญต่อสุขภาพฟันและเหงือกในระยะยาว

1.ตรวจประเมินสภาพช่องปาก

ทันตแพทย์จะตรวจฟัน เหงือก และเนื้อเยื่อในช่องปาก เพื่อประเมินปริมาณหินปูน จุดที่มีเหงือกอักเสบ หรือฟันผุ รวมถึงวางแผนการขูดให้เหมาะกับแต่ละคน

2.ทำความสะอาดเบื้องต้น

ล้างคราบอาหารและคราบอ่อนบนผิวฟัน เพื่อลดสิ่งสกปรกก่อนเริ่มขูดหินปูน ทำให้มองเห็นคราบหินปูนได้ชัดเจนขึ้น

3.ขูดหินปูนใช้เครื่องมือเฉพาะ

เช่น เครื่องอัลตราโซนิกหรือเครื่องมือ เพื่อสลายและกำจัดหินปูนที่เกาะบนผิวฟันและใต้ขอบเหงือก อาจมีความรู้สึกเสียวฟันเล็กน้อยในบางจุด

4.ขัดฟัน (Polishing)

ขัดผิวฟันให้เรียบและเงา ช่วยลดความหยาบของผิวฟัน ทำให้คราบใหม่และหินปูนเกาะได้ยากขึ้น

5.ฟลูออไรด์ (Fluoride) เคลือบฟัน

เคลือบฟลูออไรด์เพื่อเสริมความแข็งแรงของเคลือบฟัน ลดอาการเสียวฟัน และช่วยป้องกันฟันผุ (บางกรณีอาจทำตามดุลยพินิจของทันตแพทย์)

6.ตรวจสอบและคำแนะนำหลังทำ

ทันตแพทย์จะตรวจซ้ำหลังขูดเสร็จ พร้อมแนะนำการแปรงฟัน การใช้ไหมขัดฟัน และการดูแลช่องปาก รวมถึงนัดหมายครั้งถัดไปหากจำเป็น

10 วิธีดูแลฟันหลังขูดหินปูน

หลังขูดหินปูน ฟันและเหงือกอาจมีอาการเสียวหรือระคายเคืองเล็กน้อยในช่วงแรก การดูแลอย่างถูกวิธีจะช่วยให้เหงือกฟื้นตัวเร็ว ลดการอักเสบ และช่วยคงผลลัพธ์ของการขูดหินปูนให้อยู่ได้นานขึ้น โดยมีวิธีดูแล ดังนี้

1. แปรงฟันเบาๆ ด้วยแปรงขนนุ่ม เพื่อลดการระคายเคืองเหงือก และป้องกันเหงือกร่นหรือเลือดออก
2. ใช้ไหมขัดฟันเป็นประจำ อย่างน้อยวันละครั้ง ช่วยกำจัดคราบอาหารในซอกฟันที่แปรงสีฟันเข้าไม่ถึง
3. บ้วนปากด้วยน้ำเกลืออุ่น 2–3 ครั้ง/วัน ช่วยลดการอักเสบ บรรเทาอาการปวด และช่วยให้เหงือกสมานตัวดีขึ้น
4. หลีกเลี่ยงอาหารแข็งหรือเหนียวใน 24 ชั่วโมงแรก เพื่อลดแรงกดและการกระแทกบริเวณเหงือกที่ยังระคายเคือง
5. หลีกเลี่ยงของเย็นจัดหรือร้อนจัดชั่วคราว เพราะอาจกระตุ้นอาการเสียวฟันในช่วงหลังขูดหินปูน
6. งดสูบบุหรี่และงดแอลกอฮอล์ชั่วคราว อย่างน้อย 24-48 ชั่วโมง เพื่อช่วยให้เหงือกฟื้นตัวเร็วและลดการอักเสบ
7. ใช้ยาสีฟันลดอาการเสียวฟัน เพื่อช่วยบรรเทาความรู้สึกเสียวและปกป้องผิวฟัน
8. เลือกใช้น้ำยาบ้วนปากสูตรอ่อนโยนที่ไม่มีแอลกอฮอล์ ลดการระคายเคืองและช่วยควบคุมแบคทีเรีย
9. หลีกเลี่ยงการเคี้ยวด้านเดียวหรือเคี้ยวแรง เพื่อไม่ให้เหงือกและฟันรับแรงมากเกินไป
10. ดูแลสุขภาพฟันและเหงือกอย่างสม่ำเสมอ แปรงฟันวันละ 2 ครั้ง ใช้ไหมขัดฟัน และพบทันตแพทย์ตามนัด เพื่อป้องกันการเกิดหินปูนซ้ำ

ข้อดี – ข้อเสียของการขูดหินปูน

การขูดหินปูนคือการดูแลสุขภาพช่องปากพื้นฐานที่ทันตแพทย์แนะนำให้ทำเป็นประจำ แม้จะมีข้อดีมากมาย แต่ก็มีข้อจำกัดหรือผลข้างเคียงเล็กน้อยที่ควรรู้ไว้ เพื่อให้ตัดสินใจเข้ารับบริการอย่างเข้าใจและสบายใจมากขึ้น

ข้อดีของการขูดหินปูน

• ลดการสะสมของแบคทีเรียในช่องปาก ช่วยกำจัดแหล่งสะสมของเชื้อโรคที่ทำให้เกิดฟันผุและเหงือกอักเสบ
• ลดกลิ่นปากเรื้อรัง เพราะหินปูนและแบคทีเรียเป็นสาเหตุหลักของกลิ่นไม่พึงประสงค์
• ป้องกันฟันผุ โดยเฉพาะบริเวณซอกฟันและคอฟัน จุดที่แปรงฟันเข้าถึงได้ยาก
• ช่วยป้องกันโรคปริทันต์ ลดความเสี่ยงเหงือกร่น ฟันโยก และการสูญเสียฟันในระยะยาว
• ฟันสะอาด เรียบ และดูขาวขึ้นทันที คราบเหลืองและคราบชา-กาแฟลดลงอย่างเห็นได้ชัด
• เสริมสุขภาพเหงือกให้แข็งแรง ลดอาการบวม แดง และเลือดออกง่าย
• ช่วยให้หมอตรวจพบฟันผุหรือปัญหาอื่นได้ง่ายขึ้น เพราะผิวฟันสะอาด มองเห็นความผิดปกติได้ชัดเจน
• เป็นการดูแลสุขภาพฟันที่ลงทุนต่ำแต่คุ้มค่า เมื่อเทียบกับค่ารักษาโรคเหงือกหรือฟันในระยะยาว

ข้อเสียของการขูดหินปูน

• อาจมีอาการเสียวฟันหลังทำ โดยเฉพาะผู้ที่มีเหงือกร่นหรือหินปูนสะสมมาก
• เหงือกอาจมีเลือดออกเล็กน้อยระหว่างทำ ซึ่งมักหายได้เองภายใน 1-2 วัน
• อาจรู้สึกไม่สบายหรือเสียวเมื่อเครื่องมือสัมผัสฟัน แต่เป็นเพียงชั่วคราว
• บางคนอาจรู้สึกว่าฟันยาวขึ้นหรือมีช่องว่างเพิ่มขึ้น เนื่องจากหินปูนถูกเอาออก ไม่ใช่ฟันเปลี่ยนจริง
• อาจมีอาการระคายคอเล็กน้อย จากน้ำพ่นหรือเศษหินปูนระหว่างทำ
• กรณีหินปูนสะสมมากหรือมีโรคเหงือก การขูดอาจใช้เวลานานขึ้น หรือจำเป็นต้องทำหลายครั้ง
• ผู้ที่กลัวหมอฟันอาจรู้สึกกังวล แต่สามารถแจ้งทันตแพทย์เพื่อให้ดูแลอย่างอ่อนโยนได้

ขูดหินปูนเจ็บไหม?

โดยทั่วไป การขูดหินปูนเจ็บน้อยมาก คนส่วนใหญ่จะรู้สึกเพียงเสียวฟันหรือไม่สบายเล็กน้อยขณะเครื่องมือสัมผัสฟัน โดยเฉพาะบริเวณที่มีหินปูนสะสมมากหรือเหงือกอักเสบ หากเป็นผู้ที่มีอาการเสียวฟันหรือกลัวความเจ็บ สามารถแจ้งทันตแพทย์ล่วงหน้าได้ เพื่อปรับวิธีการรักษา หรือพิจารณาใช้ยาชาเฉพาะจุดในบางกรณี

ควรขูดหินปูนบ่อยแค่ไหน?

ทันตแพทย์แนะนำให้ขูดหินปูน อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง หรือทุก 6 เดือน สำหรับผู้ที่มีหินปูนขึ้นง่าย เหงือกอักเสบบ่อย จัดฟัน หรือสูบบุหรี่ อาจจำเป็นต้องขูดถี่ขึ้นตามคำแนะนำของทันตแพทย์ การขูดเป็นประจำช่วยป้องกันโรคเหงือก ฟันผุ และลดความเสี่ยงการสูญเสียฟันในระยะยาว

อาการหลังขูดหินปูนที่พบบ่อย

หลังขูดหินปูน อาจมีอาการเล็กน้อยซึ่งถือเป็นเรื่องปกติและมักหายได้เองภายในไม่กี่วัน เช่น เสียวฟันเมื่อทานของเย็นหรือร้อน เหงือกระบมแดงหรือมีเลือดออกเล็กน้อย ฟันรู้สึกเรียบหรือมีช่องว่างเพิ่มขึ้น รวมถึงอาการระคายเคืองในช่องปากเล็กน้อย หากมีอาการปวดมาก บวม หรือเลือดออกไม่หยุด ควรรีบกลับไปพบทันตแพทย์ทันที

หลังขูดหินปูนห้ามกินอะไร?

หลังขูดหินปูนห้ามกินอะไรบ้าง? เพื่อป้องกันอาการเสียวฟันและช่วยให้เหงือกฟื้นตัวเร็ว ควรหลีกเลี่ยงอาหารและเครื่องดื่มต่อไปนี้ในช่วง 24-48 ชั่วโมงแรก

• อาหารแข็งหรือเหนียว เช่น ถั่ว ลูกอม หมากฝรั่ง เพราะอาจกระแทกหรือดึงเหงือกที่ยังระคายเคือง
• อาหารเผ็ดจัด เพราะอาจทำให้เหงือกแสบและอักเสบมากขึ้น
• อาหารเปรี้ยวจัด เช่น มะนาว น้ำส้มสายชู อาจกระตุ้นอาการเสียวฟัน
• ของร้อนจัดหรือเย็นจัด เช่น น้ำแข็ง ไอศกรีม ชา กาแฟร้อน ทำให้เสียวฟันมากขึ้น
• ชา กาแฟ และเครื่องดื่มสีเข้ม เพราะฟันจะติดคราบได้ง่ายหลังขูดหินปูน
• เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ อาจทำให้เหงือกหายช้าลงและระคายเคือง
• การสูบบุหรี่ เพิ่มความเสี่ยงเหงือกอักเสบและการติดเชื้อหลังทำ

ควรเลือกทานอาหารอ่อน เคี้ยวง่าย และดื่มน้ำเปล่า เพื่อช่วยให้ช่องปากฟื้นตัวได้ดี

ขูดหินปูนเองที่บ้านได้ไหม?

ไม่แนะนำให้ขูดหินปูนเองที่บ้าน เพราะหินปูนเป็นคราบที่แข็งและเกาะแน่น ต้องใช้เครื่องมือเฉพาะและทักษะของทันตแพทย์ หากพยายามขูดเองอาจทำให้เคลือบฟันเสียหาย เหงือกบาดเจ็บ เกิดการติดเชื้อ หรือทำให้เหงือกร่นได้ การดูแลที่ถูกต้องคือแปรงฟันให้สะอาด ใช้ไหมขัดฟันสม่ำเสมอ และพบทันตแพทย์เพื่อตรวจและขูดหินปูนตามระยะเวลาที่เหมาะสม

ขูดหินปูน ที่โรงพยาบาลวิภาวดี

บริการทางทันตกรรมขูดหินปูนที่โรงพยาบาลวิภาวดี ได้มาตรฐาน สะดวกสบายต่อผู้รับบริการ ดูแลโดยทันตแพทย์ผู้ชำนาญการ ใช้อุปกรณ์ที่ทันสมัยและผ่านการฆ่าเชื้อ เพื่อใช้ในการกำจัดคราบหินปูนและแบคทีเรียที่สะสมบนฟันและใต้ขอบเหงือกอย่างมีประสิทธิภาพ

ก่อนทำ ทันตแพทย์จะตรวจประเมินสุขภาพช่องปากอย่างละเอียด เพื่อวางแผนการรักษาที่เหมาะสมกับแต่ละบุคคล ระหว่างทำจะดูแลอย่างอ่อนโยน ลดอาการเสียวหรือไม่สบาย หลังทำมีการให้คำแนะนำในการดูแลฟันและเหงือกอย่างถูกวิธี เพื่อช่วยลดการเกิดหินปูนซ้ำ และส่งเสริมสุขภาพช่องปากที่ดีในระยะยาว เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการดูแลฟันเป็นประจำหรือเริ่มต้นตรวจสุขภาพฟันประจำปีในสถานพยาบาลที่ได้มาตรฐาน

สรุป

การขูดหินปูนคือเรื่องใกล้ตัวที่หลายคนมองข้าม แต่จริงๆ แล้วช่วยป้องกันปัญหาฟันและเหงือกได้ตั้งแต่ต้น การทำเป็นประจำช่วยลดกลิ่นปาก ลดความเสี่ยงเหงือกอักเสบ และทำให้ฟันสะอาดแข็งแรงในระยะยาว แม้หลังทำอาจมีอาการเสียวฟันเล็กน้อย แต่ดูแลถูกวิธีก็หายได้เอง การขูดหินปูนไม่เจ็บอย่างที่คิด และเป็นการดูแลสุขภาพที่คุ้มค่าเมื่อเทียบกับการรักษาในอนาคต หากดูแลฟันสม่ำเสมอและพบทันตแพทย์ตามนัด สุขภาพช่องปากที่ดีจะอยู่กับเราไปได้นาน

หากคุณใส่ใจสุขภาพฟันและเหงือกในระยะยาว การตรวจสุขภาพช่องปากอย่างสม่ำเสมอคือจุดเริ่มต้นที่สำคัญ โรงพยาบาลวิภาวดีพร้อมให้บริการตรวจสุขภาพช่องปากและขูดหินปูนโดยทีมทันตแพทย์ผู้ชำนาญการ ด้วยอุปกรณ์ที่ได้มาตรฐานและกระบวนการรักษาที่วางใจได้