ไวรัสตับอักเสบซีคืออะไร? รู้ทันอาการ สาเหตุ และวิธีดูแล

• ไวรัสตับอักเสบซี คือโรคติดเชื้อทางเลือดและเพศสัมพันธ์ที่คล้ายกับไวรัสตับอักเสบบี โดยมักนำไปสู่ภาวะตับแข็งหรือมะเร็งตับในระยะยาว มี 6 สายพันธุ์หลัก โดยสายพันธุ์ 1 และ 3 เป็นสายพันธุ์ที่พบมากในไทย
• ไวรัสตับอักเสบซี สามารถติดต่อได้ทั้งทางการใช้เข็มฉีดยาที่ปนเปื้อนเลือดของผู้ป่วย การสัก เจาะร่างกายด้วยอุปกรณ์ที่ไม่สะอาด รับเลือดหรือปลูกถ่ายอวัยวะก่อนปีพ.ศ. 2535 มีคู่นอนหลายคน แม่สู่ลูก และของใช้ส่วนตัว
• วิธีป้องกันไวรัสตับอักเสบซี สามารถทำได้โดยไม่ใช้เข็มฉีดยา ของมีคม อุปกรณ์สัก เจาะร่วมกัน ควรสวมถุงมือทุกครั้งเมื่อต้องสัมผัสเลือด สวมถุงมือทุกครั้งเมื่อต้องสัมผัสเลือด และใช้ถุงยางอนามัยทุกครั้งเมื่อมีเพศสัมพันธ์

ไวรัสตับอักเสบซีคือการติดเชื้อไวรัสที่ทำให้ตับอักเสบเรื้อรังโดยไม่รู้ตัว เพราะผู้ติดเชื้อมักไม่มีอาการแสดงออกชัดเจนในระยะแรก โดยสามารถติดต่อได้ผ่านทางเลือด เช่น ใช้เข็มร่วมกัน จากการสัก เจาะที่ไม่สะอาดพอ และอาจติดต่อทางเพศสัมพันธ์ได้ หากปล่อยไว้นานๆ เชื้อไวรัสจะทำลายตับจนเกิดภาวะตับแข็ง หรือมะเร็งตับ สำหรับกลุ่มเสี่ยงควรตรวจเลือดหาเชื้อเพื่อให้การรักษาทัน ก่อนเชื้อลุกลาม

บทความนี้จะพาไปทำความรู้จักกับไวรัสตับอักเสบซีกันให้มากขึ้น ตั้งแต่สาเหตุ อาการ วิธีป้องกัน เพื่อให้สุขภาพตับแข็งแรง ใช้ชีวิตอย่างมั่นใจ

ไวรัสตับอักเสบซี คืออะไร

ไวรัสตับอักเสบซี (HCV) คือโรคติดเชื้อทางเลือดและเพศสัมพันธ์ที่คล้ายกับไวรัสตับอักเสบบี โดยมักนำไปสู่ภาวะตับแข็งหรือมะเร็งตับในระยะยาว โรคนี้ไม่ติดต่อผ่านการกินอาหารร่วมกัน การให้นมบุตร หรือการไอจาม แม้ในระยะแรกมักไม่แสดงอาการชัดเจน แต่ปัจจุบันสามารถรักษาให้หายขาดได้ด้วยยาต้านไวรัสชนิดรับประทาน

ไวรัสตับอักเสบซี มีกี่ชนิด

ไวรัสตับอักเสบซี ถูกจัดแบ่งตาม “สายพันธุ์ (Genotype)” ซึ่งมีความสำคัญต่อการเลือกแนวทางรักษาและการประเมินผลการรักษา ปัจจุบันตามการจัดจำแนกของ World Health Organization (WHO) พบว่ามีทั้งหมด 6 สายพันธุ์หลัก (Genotype 1–6) และในแต่ละสายพันธุ์ยังมี “สายพันธุ์ย่อย (Subtype)” อีกหลายแบบ เช่น a, b เป็นต้น

• สายพันธุ์ 1 เป็นสายพันธุ์ที่พบมากในประเทศไทย และยังแบ่งเป็น 2 สายพันธุ์ย่อย คือ 1a และ 1b
• สายพันธุ์ 2 พบได้น้อยกว่าสายพันธุ์ 1 มักตอบสนองต่อการรักษาได้ดี และใช้ระยะเวลาการรักษาสั้นกว่าในหลายกรณี
• สายพันธุ์ 3 เป็นอีกสายพันธุ์ที่พบได้ค่อนข้างมากในประเทศไทย มีความเกี่ยวข้องกับการเกิดไขมันพอกตับและพังผืดในตับได้ง่ายกว่าสายพันธุ์อื่น จึงควรได้รับการดูแลอย่างใกล้ชิด
• สายพันธุ์ 4 พบมากในตะวันออกกลางและแอฟริกาเหนือ ในไทยพบไม่บ่อย การรักษาในปัจจุบันสามารถทำได้ผลดีใกล้เคียงสายพันธุ์อื่น
• สายพันธุ์ 5 ค่อนข้างหายาก พบหลักๆ ในบางพื้นที่ของแอฟริกา
• สายพันธุ์ 6 พบมากในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงบางส่วนของไทย มีสายพันธุ์ย่อยจำนวนมาก และตอบสนองต่อยาต้านไวรัสรุ่นใหม่ได้ดี

ไวรัสตับอักเสบซี มีกี่ระยะ

• ระยะเฉียบพลัน ช่วง 6 เดือนแรกหลังรับเชื้อ มักไม่แสดงอาการชัดเจน แต่อาจมีไข้ ปวดข้อ หรือดีซ่าน (ตัวเหลือง ตาเหลือง) ในบางคน
• ระยะเรื้อรัง หากร่างกายกำจัดเชื้อไม่ได้ภายใน 6 เดือน จะเข้าสู่ระยะเรื้อรังที่เชื้อจะค่อยๆ ทำลายตับอย่างเงียบๆ จนนำไปสู่ภาวะตับแข็ง และกลายเป็นมะเร็งตับในที่สุด

ไวรัสตับอักเสบซี สาเหตุเกิดจากอะไร

ไวรัสตับอักเสบซี ติดต่อทางไหน

• การใช้เข็มฉีดยาร่วมกัน ที่ปนเปื้อนเลือดของผู้ป่วย
• การสัก/เจาะร่างกายด้วยอุปกรณ์ที่ไม่สะอาดหรือใช้ซ้ำ
• การรับเลือด หรือปลูกถ่ายอวัยวะก่อนปีพ.ศ. 2535
• เพศสัมพันธ์ ที่มีคู่นอนหลายคน
• แม่สู่ลูก ระหว่างการตั้งครรภ์หรือคลอด
• ของใช้ส่วนตัว เช่น มีดโกน กรรไกรตัดเล็บ แปรงสีฟัน

ใครบ้างที่เป็นกลุ่มเสี่ยงติดเชื้อไวรัสตับอักเสบซี

• ผู้ที่มีประวัติหรือเคยได้รับเลือดและสารเลือดก่อนปี พ.ศ. 2535 เนื่องจากเป็นช่วงที่ยังไม่มีการคัดกรองเชื้อไวรัสตับอักเสบซีในเลือดที่บริจาค
• ผู้ที่มีประวัติฉีดสารเสพติดเข้าเส้นเลือด หรือเคยใช้อุปกรณ์ร่วมกับผู้อื่น แม้ว่าทดลองใช้ครั้งเดียว
• ผู้ที่มีผลเลือดการทำงานของตับว่าอักเสบ
• ผู้ที่มีคู่นอนมากกว่าหนึ่ง มีคู่รักหรือเคยมีเพศสัมพันธ์กับผู้เชื้อไวรัสตับอักเสบซี
• ผู้ที่มีการสัก เจาะ ฝังเข็ม ในสถานประกอบการที่ไม่ได้มาตรฐาน หรือไม่สะอาด
• ใช้ของส่วนตัวที่เปื้อนเลือดของผู้ติดเชื้อ
• บุคลากรทางการแพทย์ที่ถูกเข็มทิ่มตำจากผู้ติดเชื้อไวรัสตับอักเสบซีเรื้อรัง
• ผู้ติดเชื้อเอชไอวี (HIV/AIDS)
• ทารกที่เกิดจากแม่ที่ติดเชื้อไวรัสตับอักเสบซี

ไวรัสตับอักเสบซี อาการเป็นอย่างไร

ไวรัสตับอักเสบซี มักไม่แสดงอาการในช่วงแรก ทำให้บางรายติดเชื้อโดยไม่รู้ตัวเป็นเวลานาน แต่บางรายก็อาจมีอาการ (พบได้น้อย)

• อ่อนเพลียมาก
• รู้สึกอยากอาหารน้อยลง
• คลื่นไส้
• ปวดกล้ามเนื้อ
• น้ำหนักลด
• ท้องมาน (พบได้เมื่อตับถูกทำลายมากขึ้น/ระยะเรื้อรัง)
• ตัวเหลือง ตาเหลือง (พบได้น้อย)
• ปวดท้อง เฉพาะชายโครงขวา
• ปัสสาวะสีเข้ม (อาจพบได้)

ภาวะที่เกิดจากเชื้อไวรัสตับอักเสบซี

• ตับอักเสบเฉียบพลัน ระยะเริ่มต้นที่มักไม่แสดงอาการ หรืออาจมีอาการคล้ายไข้หวัด อ่อนเพลีย และดีซ่าน
• ตับอักเสบเรื้อรัง พบสูงถึง 75-85% ของผู้ติดเชื้อ โดยไวรัสจะแฝงตัวทำลายตับต่อเนื่องนานกว่า 6 เดือน
• ตับแข็ง เมื่อตับอักเสบเรื้อรังจะเกิดพังผืดสะสมจนกลายเป็นตับแข็ง ส่งผลให้เกิดภาวะตับวาย ท้องมาน และเลือดออกง่าย
• มะเร็งตับ เป็นภาวะแทรกซ้อนขั้นรุนแรงที่สุด มักก่อตัวขึ้นหลังการติดเชื้อเรื้อรังนานกว่า 20 ปี

การตรวจวินิจฉัยไวรัสตับอักเสบซี

• ตรวจเลือดหาเชื้อไวรัส
• ตรวจหาภูมิคุ้มกัน Anti-HCV
• ตรวจ HCV RNA (PCR)
• ตรวจประเมินความรุนแรง
• อัลตราซาวด์ตับ
• ไฟโบรสแกน (Fibroscan)
• เจาะชิ้นเนื้อตับ

ไวรัสตับอักเสบซี มีแนวทางในการรักษาอย่างไร

• ยาต้านไวรัสโดยตรง
• ยาผสม
• ยารับประทานและยาฉีด เช่น Pegylated Interferon และ Ribavirin แต่มีผลข้างเคียง จึงควรรักษาภายใต้คำแนะนำของแพทย์

ดูแลตัวเองอย่างไรเมื่อติดเชื้อไวรัสตับอักเสบซี

• ฉีดวัคซีนป้องกันไวรัสตับอักเสบเอ-บี
• พักผ่อนให้เพียงพอ
• งดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
• งดใช้ยาที่เป็นอันตรายต่อตับ
• รับประทานอาหารที่เหมาะสม
• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ
• งดบริจาคเลือด อวัยวะ และอสุจิ
• งดใช้ของมีคมร่วมกับผู้อื่น

วิธีป้องกันไวรัสตับอักเสบซี

• ไม่ใช้เข็มฉีดยาร่วมกัน
• ห้ามใช้ของมีคมร่วมกัน
• เมื่อต้องสัมผัสเลือด ควรสวมถุงมือทุกครั้ง
• สวมถุงมือทุกครั้งเมื่อต้องสัมผัสเลือด
• ไม่ควรใช้อุปกรณ์สักหรือเจาะร่วมกัน
• ใช้ถุงยางอนามัยทุกครั้งเมื่อมีเพศสัมพันธ์

ตรวจคัดกรองไวรัสตับอักเสบซีที่โรงพยาบาลวิภาวดี

หากสงสัยหรือต้องการตรวจคัดกรองไวรัสตับอักเสบซี ถ้าตรวจพบเร็วก็สามารถทำการรักษาด้วยยาได้อย่างทันท่วงที แนะนำตรวจคัดกรองที่ศูนย์ระบบทางเดินอาหาร โรงพยาบาลวิภาวดี โดยแพทย์ผู้ชำนาญการพร้อมดูแล ตรวจคัดกรอง ตรวจหาภูมิคุ้มกัน Anti-HCV ตรวจ HCV RNA (PCR) ตรวจประเมินความรุนแรง รักษาอย่างแม่นยำ เพื่อสุขภาพไตที่ดีขึ้น

สรุป

ไวรัสตับอักเสบซี (HCV) เป็นภัยเงียบที่ติดต่อทางเลือดและเพศสัมพันธ์ มี 6 สายพันธุ์หลัก โดยในไทยพบสายพันธุ์ 1 และ 3 มากที่สุด เชื้อจะทำลายตับจากระยะเฉียบพลันสู่ระยะเรื้อรัง จนกลายเป็นตับแข็งและมะเร็งตับ กลุ่มเสี่ยงสำคัญคือผู้ที่เคยรับเลือดก่อนปีพ.ศ. 2535 ใช้เข็มฉีดยาร่วมกัน ซึ่งมักไม่แสดงอาการในช่วงแรกแต่ตรวจวินิจฉัยได้ด้วยการตรวจเลือด (Anti-HCV/PCR) และประเมินด้วย Fibroscan

ในปัจจุบันสามารถรักษาได้ด้วยยาต้านไวรัสชนิดรับประทาน (DAAs) ควบคู่กับการงดแอลกอฮอล์และไม่ใช้ของมีคมร่วมกับผู้อื่นเพื่อป้องกันการแพร่เชื้อ หากสังเกตอาการหรือมีประวัติเสี่ยงติดเชื้อไวรัสตับอักเสบซี ตรวจคัดกรองได้ที่โรงพยาบาลวิภาวดี ที่นี่พร้อมด้วยอุปกรณ์ทันสมัย ตรวจวินิจฉัยและรักษาอย่างตรงจุด เพื่อสุขภาพดียิ่งขึ้น