ไขมันในเลือดสูง อาหารที่ควรกิน - ห้ามกิน รู้จักสาเหตุ อาการ

ไขมันในเลือดสูง (Dyslipidemia) คือการที่ร่างกายมีระดับคอเลสเทอรอลหรือไทรกลีเซอไรด์ในกระแสเลือดมากเกินปกติ เสี่ยงต่อการเกิดโรคแทรกซ้อนร้ายแรงตามมาได้ โดยไขมันในเลือดมีคอเลสเทอรอลรวม LDL (ไขมันชนิดไม่ดี) HDL (ไขมันดี) และไทรกลีเซอไรด์
สาเหตุของไขมันในเลือดสูง เกิดได้จากรับประทานอาหารที่มีไขมันอิ่มตัว ไขมันทรานส์ น้ำตาลและแป้งขัดขาวมากเกินไป น้ำหนักเกิน ขาดการออกกำลังกาย ดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ สูบบุหรี่ พันธุกรรม โรคประจำตัวบางชนิด และยาบางชนิด
วิธีรักษาไขมันในเลือดสูง สามารถทำได้ด้วยการปรับพฤติกรรมการรับประทานอาหาร ออกกำลังกายเป็นประจำ แต่ถ้าปรับแล้วค่าไขมันไม่ดีขึ้น แพทย์จะพิจารณาให้ใช้ยา

หลายคนอาจเคยได้ยินคำว่า “ไขมันในเลือดสูง” จากผลตรวจสุขภาพประจำปี แต่ก็ยังไม่แน่ใจว่ามันอันตรายแค่ไหน หรือจำเป็นต้องกังวลจริงหรือไม่ เพราะส่วนใหญ่มักไม่มีอาการชัดเจนในระยะแรก จึงทำให้หลายคนมองข้าม ไขมันในเลือดสูง (Dyslipidemia) คือ ภาวะที่ร่างกายมีระดับไขมันในเลือดผิดปกติ ไม่ว่าจะเป็นคอเลสเทอรอลชนิดไม่ดี (LDL) หรือไทรกลีเซอไรด์ที่สูงเกินไป หรือคอเลสเทอรอลชนิดดี (HDL) ต่ำเกินไป เสี่ยงต่อการเกิดหลอดเลือดตีบ อุดตัน และเพิ่มโอกาสเป็นโรคหัวใจและหลอดเลือดสมอง และโรคเรื้อรังอีกหลายชนิด

บทความนี้พาไปทำความเข้าใจเกี่ยวกับภาวะไขมันในเลือดสูง สาเหตุ อาการ ความเสี่ยง วิธีตรวจวินิจฉัย แนวทางการรักษา และวิธีป้องกัน เพื่อให้คุณสามารถดูแลสุขภาพได้ตั้งแต่วันนี้ ก่อนที่ปัญหาจะลุกลามจนสายเกินแก้

ไขมันในเลือดสูงคืออะไร?

ไขมันในเลือดสูง (Dyslipidemia) คือการที่ร่างกายมีระดับคอเลสเทอรอลหรือไทรกลีเซอไรด์ในกระแสเลือดมากเกินปกติ อาจเป็นได้ทั้งอย่างใดอย่างหนึ่งสูง หรือสูงทั้งคู่ ซึ่งหากสะสมไว้นานจะทำให้หลอดเลือดตีบตัน และเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดโรคร้ายแรงอย่างโรคหัวใจขาดเลือดและโรคหลอดเลือดสมอง รวมถึงโรคเรื้อรังชนิดอื่นๆ

ไขมันในเลือดมีกี่ประเภท?

คอเลสเทอรอลรวม (Total Cholesterol) ร่างกายสามารถสร้างได้เอง และได้จากไข่แดง อาหารทะเล และเครื่องในสัตว์
LDL (Low-Density Lipoprotein) — ไขมันชนิดไม่ดี หากสูงเกินไปจะไปสะสมตามผนังหลอดเลือด ทำให้หลอดเลือดแข็ง ตีบ หรืออุดตัน
HDL (High-Density Lipoprotein) — ไขมันชนิดดี ช่วยนำไขมันส่วนเกินไปทำลายที่ตับ ช่วยป้องกันภาวะหลอดเลือดแดงแข็งตัว
ไทรกลีเซอไรด์ (Triglyceride) เป็นสิ่งที่ร่างกายสร้างขึ้นเอง และได้จากแป้ง น้ำตาล แอลกอฮอล์ หากมีสูงเกินไปจะทำให้หลอดเลือดอุดตันได้

ค่ามาตรฐานของไขมันในเลือด

ชนิดไขมัน	ค่ามาตรฐาน (mg/dL)
คอเลสเทอรอลรวม (Total Cholesterol)	น้อยกว่า 200
LDL (ไขมันชนิดไม่ดี)	น้อยกว่า 100
HDL (ไขมันชนิดดี)	มากกว่า 40 (ชาย) มากกว่า 50 (หญิง)
ไทรกลีเซอไรด์ (Triglyceride)	น้อยกว่า 150

สาเหตุของไขมันในเลือดสูงมาจากอะไรบ้าง?

การรับประทานอาหารที่มีไขมันอิ่มตัวและไขมันทรานส์สูง
รับประทานน้ำตาลและแป้งขัดขาวมากเกินไป
น้ำหนักเกินหรือโรคอ้วน
ขาดการออกกำลังกาย
ดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำหรือปริมาณมาก
สูบบุหรี่
อายุที่มากขึ้น
พันธุกรรมหรือประวัติครอบครัว
โรคประจำตัวบางชนิด
ยาบางชนิด

อาการของไขมันในเลือดสูงเป็นอย่างไร?

ไม่มีอาการผิดปกติในระยะแรก ผู้ป่วยจำนวนมากไม่รู้ตัวว่าเป็น จนกว่าจะตรวจเลือดพบ
เหนื่อยง่าย หายใจไม่เต็มอิ่ม
แน่นหน้าอก เจ็บหน้าอก โดยเฉพาะเวลาออกแรง
เวียนศีรษะ หน้ามืด มึนหัวบ่อย
ชาปลายมือปลายเท้า หรือเป็นตะคริวบ่อย
ปวดน่องเวลาเดินไกลๆ (Intermittent claudication)
มีไขมันสะสมเป็นก้อนใต้ผิวหนัง (Xanthoma)
มีวงสีขาวรอบกระจกตา (Arcus corneae)
สมรรถภาพทางเพศลดลงในผู้ชาย
ภาวะแทรกซ้อนรุนแรงเป็นอาการแรก

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อนของไขมันในเลือดสูง

โรคหลอดเลือดหัวใจตีบ (Coronary Artery Disease)
กล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน (Heart Attack)
โรคหลอดเลือดสมองตีบหรือแตก (Stroke)
หลอดเลือดส่วนปลายตีบ (Peripheral Artery Disease)
ความดันโลหิตสูง
ภาวะดื้ออินซูลินและเบาหวานชนิดที่ 2
ไขมันพอกตับ (Fatty Liver Disease)
ตับอ่อนอักเสบจากไทรกลีเซอไรด์สูงมาก
สมรรถภาพทางเพศเสื่อมในผู้ชาย
การเสียชีวิตก่อนวัยอันควรจากโรคหัวใจและหลอดเลือด

การตรวจวินิจฉัยไขมันในเลือดสูง

ซักประวัติและประเมินปัจจัยเสี่ยง
ตรวจเลือดดูระดับไขมัน (Lipid Profile)
งดอาหารก่อนตรวจ 8 – 12 ชั่วโมง (ในบางกรณี)
ประเมินค่าผลเลือดเทียบกับเกณฑ์มาตรฐาน
ประเมินความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือดร่วม
ตรวจหาสาเหตุรองที่ทำให้ไขมันสูง
ตรวจเพิ่มเติมในกรณีสงสัยพันธุกรรม
ติดตามผลซ้ำหลังปรับพฤติกรรมหรือเริ่มยา

แนวทางการรักษาไขมันในเลือดสูง

ไขมันในเลือดสูง เป็นภัยเงียบที่มักมาจากการใช้ชีวิต การรับประทานอาหารที่มีไขมันทรานส์สูง ขาดการออกกำลังกาย ซึ่งหากละเลยอาจเสี่ยงต่อภาวะหลอดเลือดตีบ ตัน และโรคร้ายแรงอื่นๆ ส่วนแนวทางการรักษาสามารถทำได้ทั้งการใช้ยาตามที่แพทย์สั่ง และการปรับพฤติกรรม โดยรายละเอียดมีดังนี้

การปรับพฤติกรรม

ควบคุมอาหาร
ลดเนื้อสัตว์ติดมัน ของทอด ไขมันทรานส์ และน้ำตาล
เน้นผัก ผลไม้ ธัญพืชเต็มเมล็ด ปลา และถั่ว
ออกกำลังกายประเภทแอโรบิก ควบคู่กับเวตเทรนนิงอย่างสม่ำเสมอ
งดสูบบุหรี่ ลดแอลกอฮอล์

การใช้ยา

หากปรับพฤติกรรมแล้วระดับไขมันไม่ดีขึ้น แพทย์อาจพิจารณาให้ใช้ยาบางชนิด เช่น

Statins เช่น Atorvastatin, Rosuvastatin
Ezetimibe
PCSK9 inhibitors
Fibrates
Omega-3 (EPA)

ไขมันในเลือดสูง ควรกินอะไรบ้าง

อาหารที่มีใยอาหารสูง เช่น ผัก ผลไม้ ข้าวกล้อง และธัญพืชที่ขัดสีน้อย ช่วยลดการดูดซึมไขมัน
อาหารที่ไม่ใช้น้ำมัน หรือใช้น้ำมันน้อย ไม่อมน้ำมัน เช่น ยำ แกงจืด ต้มยำน้ำใส ปลาย่าง ปลานึ่ง
ถั่วเปลือกแข็ง เช่น อามอนด์ วอลนัท เมล็ดแฟลกซ์ เมล็ดเจีย รับประทานในปริมาณพอเหมาะ
ปลาทะเล เช่น ปลาทู ปลาโอ ปลาซาบะ ปลาทูน่า ปลาแซลมอน ปลาซาร์ดีน มีไขมันดีโอเมกา-3
น้ำเปล่า ดื่มให้เพียงพอ ช่วยระบบเผาผลาญทำงานดีขึ้น
นมไขมันต่ำ เช่น นมพร่องมันเนย
โปรตีนจากถั่วเหลือง เช่น เต้าหู้ ช่วยลดไขมันเลว (LDL)

ไขมันในเลือดสูง กินน้ำมันอะไรได้บ้าง

น้ำมันมะกอก (Extra Virgin) เหมาะสำหรับทำน้ำสลัด แต่ไม่ควรโดนความร้อน
น้ำมันรำข้าว / น้ำมันถั่วเหลือง / น้ำมันคาโนล่า / น้ำมันมะกอก (Pure Olive Oil) / น้ำมันงา / น้ำมันทานตะวัน / น้ำมันมะพร้าว เหมาะสำหรับปรุงอาหารทั่วไป หรือผัดที่ใช้ไฟไม่แรง
น้ำมันปาล์มโอเลอิน เหมาะสำหรับทอดน้ำมันท่วม หรือทอดในอุณหภูมิสูง
น้ำมันเมล็ดฝ้าย / น้ำมันข้าวโพด เหมาะสำหรับปรุงอาหารทั่วไป แต่ห้ามใช้ทอดอาหาร

ไขมันในเลือดสูง ห้ามกินอะไรบ้าง

ไขมันสัตว์ เช่น หมูสามชั้น ขาหมู หนังสัตว์ มันหมู
ไขมันจากพืชบางชนิดและกะทิ เช่น น้ำมันปาล์ม น้ำมันมะพร้าว รวมถึง แกงกะทิ
อาหารที่มีคอเลสเทอรอลสูง เช่น ไข่ปลา ไข่แดง หมึก หอยนางรม และเครื่องในสัตว์
ไขมันทรานส์ เช่น เนยเทียม เนยขาว ครีมเทียม มาการีน
อาหารที่มีน้ำตาลสูง เช่น ขนมหวาน เค้ก น้ำอัดลม
เครื่องดื่มชูกำลัง
เครื่องดื่มแอลกอฮอล์และบุหรี่ ควรหลีกเลี่ยง
อาหารแปรรูป เช่น ไส้กรอก แฮม เบคอน
อาหารแช่แข็งบางชนิด ที่มีไขมันและโซเดียมสูง

การป้องกันไขมันในเลือดสูง

เลือกรับประทานอาหารที่ดีต่อไขมันในเลือด
ลดน้ำตาลและแป้งขัดขาว
ออกกำลังกายสม่ำเสมอ
ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์เหมาะสม
งดสูบบุหรี่
จำกัดการดื่มแอลกอฮอล์
นอนหลับให้เพียงพอและลดความเครียด
ตรวจสุขภาพและตรวจไขมันในเลือดเป็นประจำ
ควบคุมโรคประจำตัวให้ดี
หลีกเลี่ยงการใช้ยาหรืออาหารเสริมโดยไม่จำเป็น

ไขมันในเลือดสูงรักษาหายไหม?

ไขมันในเลือดสูงสามารถรักษาให้หายเป็นปกติได้ด้วยการดูแลสุขภาพอย่างต่อเนื่อง โดยเน้นการปรับพฤติกรรมเป็นหลัก ทั้งการคุมอาหาร ออกกำลังกาย งดสูบบุหรี่และแอลกอฮอล์ ในบางรายแพทย์อาจพิจารณาให้ยาลดไขมันร่วมด้วยตามความเหมาะสมของแต่ละบุคคล เพื่อการควบคุมไขมันให้สมดุลและป้องกันโรคแทรกซ้อนอย่างโรคหัวใจและหลอดเลือดสมอง

คนผอมเป็นไขมันในเลือดสูงได้ไหม?

คนผอมก็เสี่ยงมีไขมันในเลือดสูงได้ เพราะระดับไขมันไม่ได้ขึ้นอยู่กับน้ำหนักตัวเพียงอย่างเดียว แต่มีปัจจัยจากพันธุกรรม ระบบเผาผลาญ พฤติกรรมการกิน และโรคประจำตัวเข้ามาเกี่ยวข้อง ทำให้คนที่มีรูปร่างดีบางคนอาจมีระดับไขมันในกระแสเลือดสูงกว่าปกติได้โดยไม่รู้ตัว

รักษาไขมันในเลือดสูง ที่โรงพยาบาลวิภาวดี

ไขมันในเลือดสูง ถึงแม้จะเป็นภัยเงียบ แต่ถ้ารู้เร็วก็สามารถรักษาได้ โดยควรตรวจสุขภาพประจำปี หรือตรวจสุขภาพแบบองค์รวมสม่ำเสมอ ที่โรงพยาบาลวิภาวดี เพราะที่นี่พร้อมด้วยอุปกรณ์ทันสมัย สามารถตรวจและรักษาได้อย่างแม่นยำ ตรงจุด โดยแพทย์จะประเมินปัจจัยเสี่ยง ให้คำแนะนำว่าไขมันในเลือดสูงห้ามกินอะไรบ้าง กินอะไรได้บ้าง พร้อมติดตามผลอย่างใกล้ชิด เพื่อป้องกันโรคแทรกซ้อน และให้คุณใช้ชีวิตได้อย่างมั่นใจ

สรุป

ภาวะไขมันในเลือดสูงเป็นภัยเงียบที่ไม่มีอาการชัดเจน แต่เพิ่มความเสี่ยงโรคร้ายอย่างโรคหัวใจและหลอดเลือดสมอง โดยมีสาเหตุทั้งจากพฤติกรรมการกินที่ไม่ระมัดระวัง ขาดการออกกำลังกาย และพันธุกรรม ซึ่งแม้แต่คนผอมก็สามารถเป็นได้ การรักษาและป้องกันเน้นที่การปรับพฤติกรรมเป็นหลัก เช่น เลือกทานปลาทะเล ถั่ว ธัญพืช ผักใบเขียว และใช้ยาลดไขมันเมื่อจำเป็นตามคำสั่งแพทย์ เพื่อควบคุมระดับไขมันในเลือดให้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน พร้อมกับการตรวจสุขภาพอย่างสม่ำเสมอเพื่อป้องกันโรคแทรกซ้อนก่อนสายเกินแก้ โดยสามารถตรวจได้ที่ โรงพยาบาลวิภาวดีพร้อมเครื่องมืออุปกรณ์ที่ทันสมัย ที่มาพร้อมการดูแลอย่างครอบคลุม และการติดตามอาการโดยแพทย์ผู้ชำนาญการอย่างใกล้ชิด เพื่อให้คุณสุขภาพดีอย่างมีความสุขในทุกวัน

FAQ

หลีกเลี่ยงผลไม้รสหวานจัด เช่น ทุเรียน ลำไย ขนุน มะม่วงสุก และผลไม้แปรรูป เนื่องจากมีน้ำตาลฟรุกโตสสูง ซึ่งร่างกายจะเปลี่ยนน้ำตาลส่วนเกินเหล่านี้ให้กลายเป็นไขมันไทรกลีเซอไรด์ ส่งผลเสียต่อระดับไขมันในเลือดโดยตรง

สามารถทานผักได้ทุกชนิด เพราะไม่มีผักที่ห้ามกินเด็ดขาด แต่ควรจำกัดการทานผักที่มีน้ำตาลสูงหรือผักแปรรูป รวมถึงหลีกเลี่ยงเมนูผักที่ปรุงด้วยไขมันปริมาณมาก เพื่อควบคุมระดับไขมันและน้ำตาลไม่ให้สูงเกินไป

กลุ่มไขมันในเลือดสูงสามารถกินคอลลาเจนได้ไหม? จริงๆ แล้วสามารถทานคอลลาเจนได้ แต่ควรเลือกชนิดที่ ไม่ผสมน้ำตาลหรือสารปรุงแต่ง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนเริ่มทาน เนื่องจากผู้ป่วยบางรายอาจมีโรคประจำตัว เช่น โรคหลอดเลือดหัวใจหรือโรคไต ซึ่งมีข้อจำกัดในการรับสารอาหารบางประเภท นอกจากนี้การทานในปริมาณมากเกินไปยังอาจส่งผลให้ตับทำงานหนักขึ้น

แพทย์จะพิจารณาใช้ยาเมื่อระดับ LDL สูงกว่า 190 mg/dL หรือสูงเกิน 100-130 mg/dL ในกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูง หากปรับพฤติกรรมแล้วระดับไขมันยังไม่ลดลง แพทย์อาจเริ่มให้ยาในรายที่มี LDL อยู่ระหว่าง 160-189 mg/dL หรือมีคอเลสเทอรอลรวมสูงกว่า 240 mg/dL อย่างต่อเนื่อง

ภาวะไขมันในเลือดสูงจะเริ่มอันตรายเมื่อค่าผลเลือดเกินเกณฑ์มาตรฐาน ได้แก่ คอเลสเทอรอลรวมสูงกว่า 200 mg/dL, LDL (ไขมันเลว) สูงกว่า 130 mg/dL (หรือมากกว่า 70-100 ในกลุ่มเสี่ยง) และไทรกลีเซอไรด์สูงกว่า 150-200 mg/dL นอกจากนี้การมี HDL (ไขมันดี) ต่ำกว่า 40 mg/dL ในผู้ชาย หรือ 50 mg/dL ในผู้หญิง

คนทั่วไปควรต่ำกว่า 100 mg/dL ยิ่งมีค่าต่ำจะยิ่งช่วยลดความเสี่ยงโรคได้ดี โดยเฉพาะในกลุ่มที่มีปัจจัยเสี่ยงสูงอย่างผู้ป่วยเบาหวานหรือความดันโลหิตสูง ควรควบคุมระดับ LDL ให้เข้มงวดมากขึ้นโดยให้ น้อยกว่า 70 mg/dL หรือต่ำกว่า 55 mg/dL ตามคำแนะนำของแพทย์