ผ่าตัดใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ คืออะไร รักษาโรคหัวใจได้จริงไหม

ระบบไฟฟ้าหัวใจ (Cardiac Conduction System) เปรียบเสมือนเครื่องยนต์ที่คอยกำกับจังหวะการบีบตัวของกล้ามเนื้อหัวใจเพื่อให้การสูบฉีดเลือดไปยังส่วนต่าง ๆ ของร่างกายเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ เมื่อระบบนี้เกิดความผิดปกติ ไม่ว่าจะเป็นการเสื่อมสภาพของร่างกายตามวัยหรือพยาธิสภาพของโรค จะส่งผลให้จังหวะการเต้นของหัวใจช้าเกินไปจนออกซิเจนไปเลี้ยงร่างกายไม่เพียงพอ

การผ่าตัดใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ จึงกลายเป็นวิธีสำคัญที่ช่วยกู้คืนจังหวะการเต้นของหัวใจให้กลับมาเป็นปกติอีกครั้ง เพื่อลดความเสี่ยงต่อการวูบหมดสติหรือหัวใจหยุดเต้นกะทันหัน ซึ่งเป็นสิ่งที่ผู้ที่มีปัญหาด้านจังหวะการเต้นของหัวใจควรทำความเข้าใจอย่างละเอียดถึงความจำเป็นและขั้นตอนการรักษาที่ถูกต้อง

Key Takeaways

• การผ่าตัดใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ เป็นการฝังอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ขนาดเล็กเพื่อช่วยกระตุ้นหัวใจในกรณีที่หัวใจเต้นผิดปกติ
• เครื่องกระตุ้นหัวใจหรือ Pacemaker ทำงานโดยการส่งสัญญาณไฟฟ้าผ่านสายขั้วหัวใจเพื่อกระตุ้นให้กล้ามเนื้อหัวใจบีบตัวในจังหวะที่สม่ำเสมอ
• การติดตามผลหลังการผ่าตัดใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจและการปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัดเป็นสิ่งสำคัญเพื่อให้เครื่องทำงานได้อย่างเต็มประสิทธิภาพในระยะยาว

สารบัญบทความ

หัวใจเต้นผิดจังหวะ คืออะไร

ผ่าตัดใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ คืออะไร

เครื่องกระตุ้นหัวใจ ทำงานอย่างไร

ข้อดีของการผ่าตัดใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ คืออะไร

วิธีการใส่เครื่องกระตุ้นไฟฟ้าหัวใจ มีกี่แบบ

เตรียมตัวก่อนผ่าตัดใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ

ขั้นตอนการผ่าตัดใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ

การดูแลตัวเองหลังผ่าตัดใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ

ผ่าตัดใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ ช่วยป้องกันอันตรายจากหัวใจเต้นผิดจังหวะ

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการผ่าตัดใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ

หัวใจเต้นผิดจังหวะ คืออะไร

ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ (Arrhythmia) คือความผิดปกติของการกำเนิดกระแสไฟฟ้าหัวใจหรือการนำไฟฟ้าหัวใจ ส่งผลให้หัวใจเต้นเร็วเกินไป ช้าเกินไป หรือเต้นไม่สม่ำเสมอ อาการที่พบบ่อยได้แก่ เหนื่อยง่าย หน้ามืด ใจสั่น หรือบางครั้งอาจรู้สึกถึงอาการหัวใจเต้นแรงจนรู้สึกได้ เกิดจากจังหวะการเต้นที่ผิดปกติ สะดุดเป็นช่วง ๆ ภาวะนี้หากทิ้งไว้โดยไม่รักษาอาจนำไปสู่ภาวะหัวใจโตจากการที่หัวใจต้องทำงานหนักขึ้นเพื่อชดเชยการสูบฉีดเลือดที่ไม่สมบูรณ์

แพทย์มักจะเริ่มต้นด้วยการตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (Electrocardiogram หรือ ECG) เพื่อประเมินเบื้องต้น โดยการตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจบอกอะไรได้บ้างนั้น มีอยู่ด้วยกันหลายอย่าง ตั้งแต่ความเร็วของจังหวะการเต้น หรือความเสียหายของกล้ามเนื้อหัวใจ หากพบว่าหัวใจเต้นช้าจนเป็นอันตราย การรักษาอาจทำได้ด้วยการผ่าตัดใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ หรือในบางกรณีอาจใช้ยาควบคุมร่วมด้วยเพื่อปรับสมดุลระบบไฟฟ้าหัวใจให้เข้าสู่เกณฑ์ปกติ

ผ่าตัดใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ คืออะไร

การผ่าตัดใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ (Pacemaker Implantation) คือการทำหัตถการฝังอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ขนาดจิ๋วที่เรียกว่าเครื่องกระตุ้นหัวใจ (Pacemaker) ไว้ใต้ชั้นผิวหนังบริเวณใต้กระดูกไหปลาร้า เพื่อทำหน้าที่ทดแทนหรือเสริมการทำงานของเซลล์ในหัวใจห้องบนขวา (Sinoatrial Node หรือ SA Node) ซึ่งเป็นตัวกำหนดจังหวะธรรมชาติของหัวใจ

โดยเครื่องกระตุ้นไฟฟ้าหัวใจ หรือPacemaker คืออุปกรณ์ที่ประกอบด้วยตัวเครื่องส่งสัญญาณและสายขั้วหัวใจที่สอดเข้าไปยังห้องหัวใจเพื่อส่งกระแสไฟฟ้ากระตุ้นให้เกิดการบีบตัวตามจังหวะที่กำหนดไว้

เครื่องกระตุ้นหัวใจ ทำงานอย่างไร

เครื่องกระตุ้นหัวใจไฟฟ้า ทำหน้าที่ตรวจจับจังหวะการเต้นธรรมชาติของหัวใจแบบเรียลไทม์ หากเครื่องตรวจพบว่าหัวใจเต้นช้ากว่าระดับที่ตั้งค่าไว้ ตัวเครื่องจะส่งกระแสไฟฟ้าอ่อน ๆ ผ่านสายส่งสัญญาณเข้าไปยังห้องหัวใจโดยตรง เพื่อบังคับให้กล้ามเนื้อหัวใจบีบตัวในจังหวะที่เหมาะสม กระบวนการนี้ช่วยให้การไหลเวียนโลหิตและแรงดันเลือดอยู่ในระดับคงที่ตลอดเวลา ป้องกันไม่ให้สมองและอวัยวะส่วนปลายเสี่ยงต่อการขาดเลือ

ข้อดีของการผ่าตัดใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ คืออะไร

ผลลัพธ์ที่ได้จากการทำผ่าตัดใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจจะช่วยให้ผู้ป่วยกลับมาใช้ชีวิตประจำวันได้เกือบเป็นปกติ เนื่องจากเครื่องจะช่วยควบคุมจังหวะหัวใจให้สอดคล้องกับกิจกรรมต่าง ๆ ของร่างกาย ไม่ว่าจะเป็นขณะพักผ่อนหรือขณะออกกำลังกายเบา ๆ ช่วยลดความเสี่ยงจากการเสียชีวิตกะทันหันเนื่องจากหัวใจหยุดเต้น และบรรเทาอาการข้างเคียงอย่างอาการวิงเวียนศีรษะหรือเหนื่อยล้าเรื้อรัง ซึ่งมักพบในผู้ที่มีปัญหาโรคหัวใจ นอกจากนี้ อุปกรณ์รุ่นใหม่ยังมีขนาดเล็กและมีอายุการใช้งานแบตเตอรี่ยาวนานหลายปี

วิธีการใส่เครื่องกระตุ้นไฟฟ้าหัวใจ มีกี่แบบ

การรักษาด้วยการผ่าตัดใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจนั้นขึ้นอยู่กับสรีระของผู้ป่วย สภาวะของหลอดเลือด และความรุนแรงที่เป็นอยู่ โดยหมอหัวใจจะเป็นผู้ประเมินเทคนิคที่เหมาะสม ซึ่งสามารถแบ่งตามวิธีการฝังอุปกรณ์ได้ดังนี้

การใส่ผ่านทางหลอดเลือดดำ (Transvenous Approach)

เรียกอีกอย่างว่า Endocardial Lead Placement เป็นวิธีมาตรฐานที่ได้รับความนิยมสูงในการผ่าตัดใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ โดยแพทย์จะทำการเปิดแผลขนาดเล็กบริเวณใต้กระดูกไหปลาร้าเพื่อหาหลอดเลือดดำ (Cephalic หรือ Subclavian vein) จากนั้นจะสอดสายนำไฟฟ้าผ่านหลอดเลือดเข้าสู่ห้องหัวใจโดยใช้ภาพเอกซเรย์ช่วยนำทาง

เมื่อปลายสายยึดติดกับผนังหัวใจในตำแหน่งที่ให้ค่าไฟฟ้าทำงานได้ดีแล้ว แพทย์จะเชื่อมต่อโคนสายเข้ากับตัวเครื่อง Pacemaker แล้วฝังตัวเครื่องไว้ในชั้นใต้ผิวหนังเหนือกล้ามเนื้อหน้าอก โดยวิธีนี้มักจะใช้สำหรับเครื่องกระตุ้นหัวใจชนิดชั่วคราวหรือ Temporary Pacemaker คือเครื่องกระตุ้นแบบตัวเครื่องอยู่นอกร่างกาย

การใส่บริเวณผิวหัวใจโดยตรง (Epicardial Approach)

วิธีนี้มักใช้ในกรณีที่ผู้ป่วยมีข้อจำกัดในการเข้าถึงทางหลอดเลือดดำ เช่น มีภาวะหลอดเลือดอุดตัน หรือใช้ในกรณีที่มีการผ่าตัดหัวใจอื่น ๆ ร่วมด้วย โดยแพทย์จะทำการติดขั้วไฟฟ้าไว้ที่บริเวณผิวหนังด้านนอกของหัวใจโดยตรง

การผ่าตัดใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจวิธีนี้จำเป็นต้องใช้การวางยาสลบและเข้าถึงหัวใจผ่านการเปิดช่องอกขนาดเล็กหรือผ่านทางหน้าท้องใต้กระดูกลิ้นปี่ ซึ่งเป็นเทคนิคที่มักใช้ในผู้ป่วยเด็กที่มีขนาดหลอดเลือดเล็กเกินกว่าจะใส่สายแบบปกติได้

การฝังเครื่องแบบไร้สาย (Leadless Pacemaker Implantation)

เป็นการพัฒนาของการรักษาภาวะหัวใจเต้นช้าคือการใส่เครื่องขนาดจิ๋วที่ไม่มีสายนำไฟฟ้า ตัวเครื่องจะมีลักษณะคล้ายแคปซูลขนาดเล็กที่รวมทั้งแบตเตอรี่และตัวส่งสัญญาณไว้ด้วยกัน แพทย์จะนำเครื่องเข้าสู่ร่างกายผ่านทางหลอดเลือดดำที่ขาหนีบโดยใช้สายสวน (Catheter) นำทางไปจนถึงหัวใจห้องล่างขวา แล้วทำการยึดตัวเครื่องเข้ากับผนังหัวใจโดยตรง วิธีนี้ช่วยลดความเสี่ยงเรื่องสายนำไฟฟ้าหักหรือเลื่อนหลุดในระยะยาว และไม่มีแผลผ่าตัดบริเวณหน้าอก

นอกจากเครื่องกระตุ้นปกติแล้ว ยังมีอุปกรณ์ที่เรียกว่า AICD (Automated Implantable Cardioverter Defibrillator) ซึ่งถือเป็นเครื่องปั๊มหัวใจที่ทำหน้าที่ได้ทั้งกระตุ้นในจังหวะช้า ๆ และปล่อยพลังงานไฟฟ้าเพื่อหยุดจังหวะการเต้นที่เร็วและรุนแรงจนเป็นอันตรายถึงชีวิตได้

เตรียมตัวก่อนผ่าตัดใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ

การเตรียมร่างกายให้พร้อมก่อนเข้ารับการผ่าตัดใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจมีข้อปฏิบัติดังนี้

• งดอาหารและน้ำทุกชนิดอย่างน้อย 6-8 ชั่วโมงก่อนทำ
• ให้ประวัติการแพ้ยา โรคประจำตัว และรายการยาที่ทานอยู่เป็นประจำ
• เข้ารับการตรวจเตรียมความพร้อมเพื่อประเมินโครงสร้างหัวใจ
• ทำความสะอาดและโกนขนบริเวณผิวหนังหน้าอกด้านที่จะทำการผ่าตัด
• พักผ่อนให้เพียงพอ ทำจิตใจให้สบายก่อนวันนัดหมาย

ขั้นตอนการผ่าตัดใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ

ส่วนใหญ่มักเป็นการผ่าตัดเล็กโดยใช้ยาชาเฉพาะที่ ใช้เวลาราว 1-2 ชั่วโมง โดยมีขั้นตอนดังนี้

• แพทย์จะใช้ยาชาเฉพาะที่บริเวณใต้กระดูกไหปลาร้า
• เปิดแผลขนาดเล็กประมาณ 3-5 ซม. เพื่อวางตัวเครื่องไว้ใต้ชั้นผิวหนัง
• สอดสายนำไฟฟ้าผ่านหลอดเลือดดำเข้าห้องหัวใจ พร้อมทดสอบค่าไฟฟ้า
• ต่อสายเข้าตัวเครื่องและวางไว้ในพื้นที่ที่เตรียมไว้ เย็บปิดแผล

การดูแลตัวเองหลังผ่าตัดใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ

เมื่อผ่าตัดเสร็จ มีวิธีดูแลผู้ป่วยใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ ดังนี้

• ระวังไม่ให้แผลโดนน้ำในช่วง 7 วันแรก
• หมั่นสังเกตอาการบวม แดง หรือมีหนอง ซึ่งควรแจ้งแพทย์ทันที
• งดยกของหนักหรือยกแขนขึ้นเหนือศีรษะช่วง 4-6 สัปดาห์แรก เพื่อป้องกันการเลื่อนหลุดก่อนที่จะยึดติดแน่น
• เลี่ยงบริเวณที่มีสนามแม่เหล็กแรงสูงหรือเครื่องใช้ไฟฟ้าที่มีการส่งคลื่นวิทยุพลังงานสูง
• พกบัตรประจำตัวผู้ใส่เครื่องกระตุ้นติดตัวเสมอ เพื่อแจ้งเจ้าหน้าที่เมื่อต้องเข้ารับการรักษาอื่น ๆ

ผ่าตัดใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ ช่วยป้องกันอันตรายจากหัวใจเต้นผิดจังหวะ

การตัดสินใจผ่าตัดใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ เป็นขั้นตอนสำคัญที่ช่วยให้ผู้ป่วยมีโอกาสในการกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างมีคุณภาพมากขึ้น แม้จะมีอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์เพิ่มเข้ามาในร่างกาย แต่เทคโนโลยีอย่าง Pacemaker ที่ถูกพัฒนาอย่างต่อเนื่องจะช่วยให้ปรับตัวได้ง่ายขึ้น การติดตามผลกับแพทย์อย่างสม่ำเสมอจะช่วยให้เครื่องทำงานได้อย่างแม่นยำและช่วยยืดอายุการใช้งานอุปกรณ์ให้ยาวนานยิ่งขึ้น

โรงพยาบาลวิภาวดีมีศูนย์หัวใจและหลอดเลือด ที่พร้อมให้บริการดูแลรักษาอย่างครอบคลุม โดยทีมแพทย์ที่มีทักษะในการผ่าตัดหัวใจและผ่าตัดใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจหลากหลายแบบ เราใช้เครื่องมือที่ทันสมัยและมีการตรวจสอบมาตรฐานอุปกรณ์อย่างเข้มงวด สำหรับผู้ที่สนใจสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับแนวทางการรักษาหรือสงสัยว่าเครื่องกระตุ้นหัวใจ ราคาเท่าไหร่ สามารถติดต่อสอบถามเจ้าหน้าที่เพื่อรับคำปรึกษาเบื้องต้นได้ตลอดเวลา

• Facebook: Vibhavadi Hospital
• Line: @Vibhavadihospital
• Email: custserv@vibhavadi.com
• Tel: 02-561-1111 หรือ 02-581-1111