โรคหัวใจคืออะไร อาการโรคหัวใจแต่ละชนิดแตกต่างกันอย่างไร

โรคหัวใจเป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับต้น ๆ ที่มักดำเนินโรคอย่างเงียบเชียบจนกว่าจะเกิดอาการวิกฤต การทำความเข้าใจเกี่ยวกับประเภทของโรค ตั้งแต่โรคหลอดเลือดหัวใจไปจนถึงภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ รวมถึงการสังเกตสัญญาณเตือนเบื้องต้น เช่น อาการแน่นหน้าอกหรือเหนื่อยง่าย จึงเป็นกุญแจสำคัญในการรักษาและป้องกันความรุนแรง 

Key Takeaways

• โรคหัวใจไม่ได้มีเพียงชนิดเดียว แต่ครอบคลุมทั้งความผิดปกติของหลอดเลือด กล้ามเนื้อ และลิ้นหัวใจ ซึ่งแต่ละชนิดต้องการการวินิจฉัยที่แม่นยำต่างกัน
• อาการเจ็บแน่นหน้าอก หายใจลำบาก หรือใจสั่น เป็นสัญญาณโรคหัวใจสำคัญที่ไม่ควรละเลย เพราะการตรวจพบในระยะเริ่มต้นช่วยลดความเสี่ยงต่อภาวะหัวใจวายเฉียบพลันได้
• หากปล่อยไว้โดยไม่รักษาอาจนำไปสู่ภาวะหัวใจล้มเหลว โรคหลอดเลือดสมอง หรือหัวใจหยุดเต้นกะทันหัน ซึ่งส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตอย่างรุนแรง
• เทคโนโลยีทางการแพทย์ในปัจจุบัน ทั้งการใช้ยา หัตถการ และการผ่าตัดบายพาสหัวใจ มีอัตราความสำเร็จสูงและช่วยให้ผู้ป่วยกลับมาใช้ชีวิตปกติได้
• การปรับพฤติกรรมโภชนาการ การออกกำลังกายสม่ำเสมอ และการตรวจสุขภาพหัวใจประจำปี เป็นวิธีป้องกันโรคหัวใจที่เห็นผลดีที่สุดในระยะยาว

สารบัญบทความ

• โรคหัวใจ คืออะไร

• โรคหัวใจ อาการเป็นอย่างไร

• สัญญาณเตือนโรคหัวใจที่สังเกตได้ มีอะไรบ้าง

• ภาวะแทรกซ้อนจากโรคหัวใจ มีอะไรบ้าง

• การวินิจฉัยโรคหัวใจ ทำได้อย่างไร

• แนวทางการรักษาโรคหัวใจ

• ป้องกันโรคหัวใจได้อย่างไร

• โรคหัวใจ หมั่นสังเกตอาการ รีบรักษาก่อนสายเกินแก้

• คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับโรคหัวใจ

โรคหัวใจ คืออะไร

โรคหัวใจ (Heart Disease) หมายถึง กลุ่มของโรคหรือความผิดปกติที่เกิดขึ้นกับหัวใจในส่วนต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นหลอดเลือดหัวใจ กล้ามเนื้อหัวใจ ลิ้นหัวใจ หรือระบบไฟฟ้าหัวใจ ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อประสิทธิภาพการทำงานของหัวใจในการสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงร่างกาย โดยความผิดปกติเหล่านี้อาจเกิดขึ้นจากกรรมพันธุ์ พฤติกรรมการใช้ชีวิต หรือความเสื่อมสภาพตามวัย ซึ่งแต่ละรูปแบบจะส่งผลให้เกิด ภาวะ และ อาการ ที่แตกต่างกันออกไปตามสาเหตุเฉพาะของโรคนั้น ๆ

• เหนื่อยง่าย หายใจไม่เต็มอิ่ม อาจไม่ใช่แค่เพลีย แต่อาจเป็นสัญญาณเตือนจากหัวใจที่กำลังอ่อนแรง เช็กสาเหตุและวิธีดูแลตัวเองได้ที่นี่ : หายใจเหนื่อยเกิดจากอะไร

โรคหัวใจ อาการเป็นอย่างไร

อาการโรคหัวใจที่เกิดขึ้นนั้นมีความหลากหลายและแตกต่างกันไปตามพยาธิสภาพของแต่ละโรค บางชนิดอาจแสดงออกอย่างเฉียบพลันในขณะที่บางชนิดอาจดำเนินโรคไปอย่างช้า ๆ จนผู้ป่วยไม่ทันสังเกตเห็น ความเข้าใจในลักษณะเฉพาะของโรคหัวใจ อาการแต่ละประเภทจึงมีความสำคัญต่อการวินิจฉัยและรักษาอย่างทันท่วงที

• อยู่เฉย ๆ แต่รู้สึกใจสั่น หัวใจเต้นแรงรัวจนผิดปกติ อย่าปล่อยผ่าน เพราะนี่อาจเป็นสัญญาณบอกความผิดปกติของระบบไฟฟ้าหัวใจที่ต้องรีบตรวจเช็ก : หัวใจเต้นแรง จนรู้สึกได้ เกิดจาก
   

1. โรคหลอดเลือดหัวใจ

โรคหลอดเลือดหัวใจ (Coronary Artery Disease) เป็นโรคหัวใจ สาเหตุจากการตีบหรือตันของหลอดเลือดแดงที่นำเลือดไปเลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจ ส่งผลให้กล้ามเนื้อหัวใจขาดออกซิเจนและสารอาหาร หากรุนแรงอาจทำให้กล้ามเนื้อหัวใจตายหรือเกิดภาวะกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดเฉียบพลันได้

• เจ็บแน่นหน้าอกคล้ายมีของหนักกดทับบริเวณกลางอก หรือแน่นยอดอกคล้ายท้องอืด
• ปวดร้าวไปที่กราม ไหล่ หรือแขนซ้าย โดยมักเป็นมากขึ้นขณะออกแรงและดีขึ้นเมื่อพัก
• เหนื่อยง่าย หายใจถี่ หรือนอนราบไม่ได้เนื่องจากมีอาการหอบ
• หัวใจเต้นผิดจังหวะ หรือมีอาการหน้ามืดหมดสติ ซึ่งเป็นอาการที่ต้องเฝ้าระวังในโรคหัวใจขาดเลือดในผู้สูงอายุอย่างใกล้ชิด
   

2. โรคหัวใจพิการแต่กำเนิด

โรคหัวใจพิการแต่กำเนิด (Congenital Heart Disease) คือความผิดปกติของโครงสร้างหัวใจที่เกิดขึ้นตั้งแต่ทารกอยู่ในครรภ์ เช่น ผนังกั้นหัวใจรั่ว หรือลิ้นหัวใจตีบตั้งแต่กำเนิด นอกจากนี้อาจพบความผิดปกติของระบบไหลเวียนเลือดร่วมกับภาวะหลอดเลือดโป่งพองในบางราย

• สีผิวซีดเทาหรือเขียวคล้ำ โดยเฉพาะบริเวณริมฝีปากและเล็บ
• ทารกหายใจถี่ระหว่างรับนม ทำให้น้ำหนักตัวไม่เพิ่มตามเกณฑ์
• มีอาการบวมบริเวณขา หน้าท้อง หรือรอบดวงตา
• เหนื่อยง่ายผิดปกติเมื่อทำกิจกรรมหรือออกกำลังกาย และอาจมีลักษณะนิ้วปุ้ม
   

3. โรคกล้ามเนื้อหัวใจพิการ หรือกล้ามเนื้อหัวใจอักเสบจากไวรัส

โรคกล้ามเนื้อหัวใจ (Cardiomyopathy) และกล้ามเนื้อหัวใจอักเสบ (Myocarditis) เป็นความผิดปกติที่ทำให้หัวใจขยายตัวจนเกิดภาวะหัวใจโตบีบตัวได้ไม่ดี หรือมีความหนาผิดปกติ จนไม่สามารถสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงร่างกายได้เพียงพอ

• หายใจไม่ออกทั้งในขณะทำกิจกรรมและขณะพักผ่อน
• อ่อนเพลีย เหนื่อยล้าอย่างต่อเนื่อง และอาจนำไปสู่ภาวะกล้ามเนื้อหัวใจอ่อนแรงในระยะยาว
• อาการบวมที่ขา ข้อเท้า และเท้า จากภาวะหัวใจวายเลือดคั่ง
• เวียนศีรษะ มึนงง หรือเป็นลมหมดสติร่วมกับการเต้นของหัวใจที่ผิดปกติ
   

4. โรคหัวใจจากภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ

ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ (Heart Arrhythmias) คือสภาวะที่หัวใจเต้นเร็วเกินไป ช้าเกินไป หรือเต้นไม่สม่ำเสมอ ซึ่งผู้ป่วยควรสังเกตลักษณะกล้ามเนื้อหัวใจ อาการคนเป็นโรคหัวใจจากภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ ที่แสดงออกผ่านการทำงานของหัวใจที่ผิดปกติเหล่านี้

• รู้สึกหัวใจเต้นสะดุด เต้นรัว หรือเต้นสั่นพริ้วในอก
• วิงเวียนศีรษะ มึนศีรษะ และหน้ามืด
• เจ็บหน้าอกหรือรู้สึกไม่สบายบริเวณทรวงอก
• หายใจถี่ หรือหอบเหนื่อยง่ายขณะออกแรง
• รู้จักกับภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะชนิด PVC สัญญาณเตือนที่ทำให้รู้สึกหัวใจเต้นสะดุด มาทำความเข้าใจระดับความรุนแรงและแนวทางการรักษาที่ถูกต้อง : PVC คือ
   

5. โรคลิ้นหัวใจอักเสบจากการติดเชื้อ

โรคลิ้นหัวใจอักเสบจากการติดเชื้อ (Infective Endocarditis) มักเกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรียในกระแสเลือดแล้วไปเกาะติดที่ลิ้นหัวใจที่ผิดปกติหรือลิ้นหัวใจเทียม ทำให้เกิดการทำลายเนื้อเยื่อลิ้นหัวใจและอาจส่งผลให้เกิดภาวะลิ้นหัวใจรั่วตามมา โดยอาการคนเป็นโรคหัวใจ โรคลิ้นหัวใจอักเสบจากการติดเชื้อ มีดังนี้

• มีไข้หนาวสั่น และมีอาการคล้ายการติดเชื้อในกระแสเลือด
• อ่อนแรง เหนื่อยล้า และไอแห้งต่อเนื่อง
• มีผื่นขึ้นหรือพบจุดเลือดออกผิดปกติที่ผิวหนังและใต้เล็บ
• อาจเกิดอาการอัมพาตหรือแขนขาขาดเลือดจากเศษก้อนเชื้อโรคหลุดไปอุดตันหลอดเลือด
   

6. ภาวะลิ้นหัวใจตีบหรือรั่ว

โรคลิ้นหัวใจ (Valvular Heart Disease) คือภาวะที่ลิ้นหัวใจทำงานผิดปกติ ไม่ว่าจะเป็นการเปิดไม่สุด (ตีบ) หรือปิดไม่สนิท (รั่ว) ทำให้เลือดไหลย้อนกลับหรือผ่านไปได้ยาก

• เหนื่อยง่าย หายใจลำบาก โดยเฉพาะเวลาออกแรงหรือนอนราบ
• เท้าหรือข้อเท้าบวมจากการสะสมของของเหลวในร่างกาย
• เจ็บแน่นหน้าอก และอาจมีอาการหน้ามืดเป็นลม
• รู้สึกหัวใจเต้นผิดปกติ หรือใจสั่นรุนแรง

สัญญาณเตือนโรคหัวใจที่สังเกตได้ มีอะไรบ้าง

การสังเกตความผิดปกติของร่างกายในระยะเริ่มต้นเป็นสิ่งสำคัญที่ช่วยลดความเสี่ยงต่อการเสียชีวิตเฉียบพลัน แม้โรคหัวใจแต่ละชนิดจะมีที่มาต่างกัน แต่มักส่งสัญญาณเตือนผ่านอาการทางร่างกายที่บ่งชี้ถึงประสิทธิภาพการสูบฉีดเลือดที่ลดลง หากพบอาการของโรคหัวใจดังต่อไปนี้ควรรีบพบแพทย์เพื่อวินิจฉัยอย่างละเอียด

• เจ็บหน้าอก (Angina) : รู้สึกแน่นหรือถูกกดทับบริเวณกลางอกหรือด้านซ้าย และอาจมีอาการปวดร้าวไปที่แขนซ้าย หลัง คอ หรือกราม
• ใจสั่น (Palpitations) : รู้สึกว่าหัวใจเต้นเร็วรัว เต้นไม่เป็นจังหวะ หรือเต้นแรงผิดปกติโดยไม่สัมพันธ์กับกิจกรรมที่ทำ อาจเป็นโรคหัวใจอาการเริ่มต้นที่ต้องเฝ้าระวัง
• หายใจลำบาก (Shortness of Breath) : รู้สึกหอบเหนื่อย หายใจไม่เต็มอิ่ม หรือหายใจติดขัด ซึ่งอาจเกิดขึ้นได้ทั้งในขณะออกกำลังกายหรือในขณะที่นอนพัก
• บวมตามร่างกาย (Swelling) : มีอาการบวมบริเวณขา ข้อเท้า หรือเท้า เนื่องจากการทำงานของหัวใจที่บกพร่องทำให้เกิดภาวะน้ำเกินในร่างกาย
• อาการอื่น ๆ : รู้สึกอ่อนเพลียอย่างรุนแรงโดยไม่มีสาเหตุ เวียนศีรษะ หน้ามืด คลื่นไส้อาเจียน หรือมีเหงื่อออกมากผิดปกติแม้จะอยู่ในที่อากาศเย็น
• ใจสั่นเป็นพัก ๆ เสี่ยงภาวะหัวใจเต้นพริ้ว PAF หรือไม่ ทำความรู้จักโรคนี้ให้มากขึ้นเพื่อลดความเสี่ยงการเกิดลิ่มเลือดอุดตันและอัมพาตในอนาคต : PAF คือ

ภาวะแทรกซ้อนจากโรคหัวใจ มีอะไรบ้าง

หากปล่อยให้โรคหัวใจดำเนินไปโดยไม่ได้รับการรักษาอย่างเหมาะสม อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่อันตรายถึงแก่ชีวิตได้ เนื่องจากหัวใจที่ทำงานผิดปกติจะส่งผลกระทบต่อระบบไหลเวียนเลือดและอวัยวะต่าง ๆ ทั่วร่างกาย ดังนี้

• โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) : ความผิดปกติของหัวใจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดลิ่มเลือดหลุดไปอุดตันหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงสมองจนเกิดภาวะสมองขาดเลือด
• หัวใจวาย (Heart Attack) : เกิดจากหลอดเลือดหัวใจอุดตันกะทันหันจนกล้ามเนื้อหัวใจตาย และอาจนำไปสู่ภาวะหัวใจหยุดเต้นกะทันหัน (Sudden Cardiac Arrest)
• ภาวะหัวใจล้มเหลว (Heart Failure) : หัวใจไม่สามารถสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงร่างกายได้เพียงพอ ซึ่งเป็นผลมาจากกล้ามเนื้อหัวใจอ่อนแรงหรือโรคลิ้นหัวใจ
• หลอดเลือดแดงโป่งพอง (Aneurysm) : ความเสื่อมของหลอดเลือดอาจทำให้เกิดการโป่งพองและแตกออก ซึ่งส่งผลให้เสียเลือดภายในอย่างรุนแรงจนเป็นอันตรายถึงชีวิต
• โรคหลอดเลือดส่วนปลาย (Peripheral Artery Disease) : การตีบตันของหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงแขนหรือขา ทำให้ปวดขณะออกแรงและอาจเกิดการตายของเนื้อเยื่อส่วนปลาย

การวินิจฉัยโรคหัวใจ ทำได้อย่างไร

การวินิจฉัยโรคหัวใจอย่างรวดเร็วและแม่นยำช่วยให้แพทย์สามารถประเมินความรุนแรงและเลือกวิธีการรักษาที่เหมาะสมได้ทันท่วงที โดยเฉพาะเมื่อเข้ารับการตรวจที่ศูนย์หัวใจและหลอดเลือดซึ่งมีความพร้อมด้านเครื่องมือ โดยเริ่มจากการซักประวัติ ตรวจร่างกาย และพิจารณาการตรวจพิเศษเพิ่มเติม ดังนี้

• การตรวจเบื้องต้น : การตรวจเลือดเพื่อหาค่าบ่งชี้ความผิดปกติ การเอกซเรย์ทรวงอกเพื่อดูขนาดหัวใจและสภาพปอด รวมถึงการตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (Electrocardiography; ECG)
• การตรวจด้านโครงสร้างและสมรรถภาพ : การตรวจคลื่นเสียงสะท้อนความถี่สูง (Echocardiogram; Echo) เพื่อดูการบีบตัวและลิ้นหัวใจ หรือการเดินสายพานตรวจสมรรถภาพหัวใจ (Exercise Stress Test; EST)
• การวินิจฉัยขั้นสูง : การฉีดสีหลอดเลือดหัวใจ (Coronary Angiography; CAG) เพื่อดูการตีบตัน หรือการใช้เครื่องเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT Scan) และเครื่องเอกซเรย์แม่เหล็กไฟฟ้า (CMR)
• การติดตามจังหวะหัวใจ : การติดเครื่องบันทึกคลื่นไฟฟ้าหัวใจต่อเนื่อง 24-48 ชั่วโมง (Holter Monitoring) เพื่อวินิจฉัยภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ

แนวทางการรักษาโรคหัวใจ

เป้าหมายหลักของการรักษาโรคหัวใจ คือการประคับประคองการทำงานของหัวใจและป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรง โดยแพทย์เฉพาะทางจะพิจารณาแนวทางที่เหมาะสมที่สุดสำหรับผู้ป่วยแต่ละราย ซึ่งอาจมีการใช้หลายวิธีควบคู่กัน

• วิธีรักษาโรคหัวใจด้วยยา : เป็นวิธีพื้นฐานในการควบคุมอาการและป้องกันความรุนแรงของโรค ผู้ป่วยต้องรับประทานยาตามแพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด ห้ามปรับหรือหยุดยาเองเพราะอาจกระตุ้นให้เกิดภาวะแทรกซ้อนได้
• วิธีรักษาโรคหัวใจด้วยการทำหัตถการและศัลยกรรม : ในรายที่รุนแรงอาจจำเป็นต้องได้รับการผ่าตัดหัวใจ เช่น การผ่าตัดซ่อมลิ้นหัวใจ หรือการทำทางเบี่ยงหลอดเลือดที่เรียกว่า CABG คือการผ่าตัดบายพาสหลอดเลือดหัวใจ ซึ่งในปัจจุบันการผ่าตัดหัวใจ โอกาสรอดมีสูงถึงร้อยละ 98
• วิธีรักษาโรคหัวใจด้วยเวชศาสตร์ฟื้นฟู : การเข้าโปรแกรมฟื้นฟูสมรรถภาพหัวใจด้วยการออกกำลังกายภายใต้การดูแลของแพทย์และนักกายภาพบำบัด เพื่อฟื้นฟูความแข็งแรงของร่างกายอย่างปลอดภัย

ป้องกันโรคหัวใจได้อย่างไร

การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพเป็นวิธีป้องกันโรคหัวใจที่มีประสิทธิภาพที่สุด เพื่อลดปัจจัยเสี่ยงที่จะทำลายหลอดเลือดและกล้ามเนื้อหัวใจในระยะยาว ซึ่งสามารถเริ่มต้นได้จากกิจวัตรประจำวัน

• เลือกรับประทานอาหารที่มีไขมันอิ่มตัวและเกลือต่ำ ควบคุมระดับน้ำตาลและไขมันในเลือดให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ
• ออกกำลังกายอย่างน้อยวันละ 30 นาทีอย่างสม่ำเสมอ และนอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ 6-8 ชั่วโมงต่อวัน
• เลิกสูบบุหรี่และงดดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เนื่องจากเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้หลอดเลือดเสื่อมสภาพ
• จัดการความเครียด ดูแลสุขภาพช่องปากเพื่อป้องกันการติดเชื้อ และเข้ารับการตรวจสุขภาพประจำปีอย่างน้อยปีละครั้ง
• แข็งแรงดีก็เสี่ยงได้ ทำไมคนอายุน้อยถึงเกิดภาวะหัวใจวายเฉียบพลันกะทันหัน รู้เท่าทันปัจจัยเสี่ยงและวิธีป้องกันก่อนจะสายเกินไป : หัวใจวายเฉียบพลัน อายุน้อย เกิดจาก